ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԹԻՎՆ ԱՎԵԼԱՑԵԼ Է Ասում է արդարադատության նախարարության Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալության պետ Հմայակ Նավասարդյանը:
- Պարոն Նավասարդյան, ի՞նչ գործառույթներ ունեն ՔԿԱԳ գործակալությունն ու համանուն բաժինները:
- Քաղաքացիական կացության ակտով սահմանվում է անձի իրավական կարգավիճակը, ինչը եւ թույլ է տալիս անհատականացնել մարդուն այլ քաղաքացիների միջավայրում (անունը, տարիքը, ազգությունը եւ այլն): Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցումը կարեւոր նշանակություն ունի քաղաքացիների իրավունքների եւ օրինական շահերի պաշտպանության առումով եւս: Այս ամենով հանդերձ, պետք է նշեմ, որ մեր ազգաբնակչության մի ստվար խմբի մոտ մեր ոլորտի վերաբերյալ դեռեւս որոշ թյուրըմբռնումներ կան: Այսպես, մինչ օրս որոշ քաղաքացիների մոտ թյուրիմացաբար ձեւավորվել է կարծիք, թե Հայաստանում գործող ՔԿԱԳ տարածքային բաժինները պատկանում են արդարադատության նախարարությանը եւ ղեկավարվում են վերջինիս կողմից: Այս առումով ցանկանում եմ հատուկ ընդգծել, որ «Տեղական ինքնակառավարման մարմինների մասին» օրենքով, իսկ վերջերս նաեւ «Երեւան քաղաքի մասին» օրենքի համաձայն, ՔԿԱԳ տարածքային բաժինների գործունեությունը կազմակերպում է այն համայնքի ղեկավարը, որտեղ գտնվում է համապատասխան կառույցը: Արդարադատության նախարարությունը՝ գործակալության միջոցով, իրականացնում է տարածքային այդ բաժինների մեթոդական ղեկավարումը եւ վերահսկողությունը, ուսումնասիրում է նրանց գործունեության դեմ ուղղված բողոքները, կատարում գործառույթների օրինականության պահպանման վերաբերյալ ստուգումներ, ամփոփում է ոլորտին վերաբերող վիճակագրությունը եւ այլն:
Ի՞նչ եք անում ստուգումներից հետո:
- Արդեն ունենք դեպքեր, երբ ստուգումների արդյունքներով որոշ բաժինների պետեր ու աշխատակիցներ ենթարկվել են կարգապահական պատասխանատվության, մի քանի դեպքում էլ՝ ընդհուպ մինչեւ զբաղեցրած պաշտոնից հեռացման: Չեմ կարող չանդրադառնալ նաեւ այն փաստին, որ ՀՀ արդարադատության նախարարությունը 2007թ. հուլիսի 1-ից, միջազգային որդեգրումների եւ երեխաների առեւանգման խնդիրների հետ կապված, հանդես է գալիս որպես կենտրոնական մարմին, ուստի մեր գործակալությունն որոշակի գործառույթներ է կատարում նաեւ այս գործերի ուսումնասիրություններով:
- Պարոն Նավասարդյան, պարզեցվե՞լ են այն ընթացակարգերը, որոնք դժվարացնում են քաղաքացիների հետ հարաբերությունները:
- Այսօր, ինչպես դատական համակարգում, այնպես էլ մեր ոլորտում, նկատվում է փաստաթղթաշրջանառության կտրուկ աճ: Քաղաքացիները սկսել են հաճախակի դիմել ՔԿԱԳ բաժիններ՝ սկսած ծննդյան վկայականների բնօրինակները տրամադրելու պահանջներից մինչեւ ամուսնության վկայականներ ստանալը: Սա ունի մի քանի հիմնավորում. նախ հանրապետությունում բնակվող քաղաքացիներին ազատ հնարավորություն է տրված տեղաշարժվելու, երկրից ինչպես ազատ դուրս գալու, այնպես էլ մուտք գործելու, որով էլ պայմանավորված է քաղաքացիա-իրավական հարցերի ակտիվ շրջանառությունը: Մյուսն էլ, կարծում եմ, քաղաքացիների իրավագիտակցության աճն է եւ պետական մարմինների հանդեպ ունեցած վստահությունը: Իրականում մեզ մոտ որոշ խնդիրներ կային տարածքային բաժինների կողմից նախկինում տրված վկայականներում պարունակող գրառումների եւ ակտային գրանցամատյաններում հակասությունների ուղղման, փոփոխման, ճշգրտման աշխատանքներում: Ուստի այս առումով պատրաստել ենք ՔԿԱԳ օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մի շարք օրենսդրական առաջարկություններ, որոնք ԱԺ-ում ընդունվել են առաջին ընթերցմամբ: Մասնավորապես, եթե նախկինում քաղաքացուն տրված որեւէ վկայագրում ցանկացած մի տառի կամ բառի պատճառով տարածքային բաժնում կազմվում էր եզրակացություն, այնուհետեւ այն ուղարկվում էր գործակալություն՝ հաստատման համար եւ նորից ետ էր ուղարկվում տարածքային բաժին, ապա օրենքի նախագծում առաջարկվող նոր լրացումների շնորհիվ հնարավոր կդառնա քաղաքացիների համապատասխան փաստաթղթերում այդ ուղղում-փոփոխումների կատարման լիազորությունը վստահել տարածքային բաժիններին:
Պատրաստում ենք նաեւ մի շարք օրենսդրական առաջարկություններ, որոնք նախատեսում են պարզեցումներ մահացած ծնված կամ կյանքի 4 շաբաթվա ընթացքում մահացած երեխաների, գտնված եւ ընկեցիկ երեխաների ծննդյան գրանցումներում: Առաջիկայում հնարավոր կլինի կիրառել համապատասխան լիազորագրով ամուսնալուծությունների իրականացում, երբ անհրաժեշտ չի լինի կողմերից որեւէ մեկի ներկայությունը եւ բավարար կլինեն միայն նրա ներկայացուցչի տրամադրած փաստաթղթերը: Արդեն իսկ իրականացված բարեփոխումներից մեկի արդյունքում՝ 2007թ. նոյեմբերին ՀՀ կառավարության N 1031 որոշման համաձայն, քաղաքացիներին՝ ՀՀ տարածքում ամուսնության բացակայության եւ ընտանեկան կարգավիճակի վերաբերյալ տեղեկանքը տրվում է միայն ՀՀ արդարադատության նախարարության կողմից: Նախկինում նման տեղեկանք տրվում էր տարածքային բաժնի կողմից, այն էլ միայն այդ տարածքի մասով, իսկ այժմ նման տեղեկանքը տրվում է ողջ հանրապետության տարածքի հաշվառմամբ: Այս տեղեկանքի կարեւորությունը ընդգծվում է հատկապես օտարերկրացիների հետ ամուսնությունների գրանցման ժամանակ: Նման կարգի սահմանումը հնարավորություն տվեց կանոնակարգել տվյալ բնագավառի աշխատանքները, ինչպես նաեւ սահմանել տրվող տեղեկանքի միասնական նմուշը: Հավելեմ նաեւ, որ ի գիտություն մեր քաղաքացիների, նրանք, ովքեր բնակվում են արտերկրում, համանման տեղեկանքներ ձեռք բերելու համար կարիք չունեն անձամբ ներկայանալու նախարարություն եւ ձեռք բերելու այդ տեղեկանքը: Նրանք կարող են այդ հարցով դիմել իրենց բնակության վայրում գործող ՀՀ դեսպանատներ կամ հյուպատոսական ներկայացուցչություններ, որոնց միջոցով եւ ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության հարցման շնորհիվ մենք տրամադրում ենք այդ տեղեկանքները: Իսկ նման հարցումների եւ տեղեկանքների տրամադրումը այսօր բավականին զգալի թիվ է կազմում:
- Պարոն Նավասարդյան, իմ համոզմամբ՝ շատերին կհետաքրքրի ձեր ոլորտին առնչվող որոշ վիճակագրական տվյալների հրապարակումը:
- Վիճակագրական թվեր եւ փաստեր թվարկելիս, անշուշտ, չեմ կարող ուրախությամբ չհիշատակել այն փաստը, որ հանրապետությունում անհամեմատ ավելանում է ծնունդների թիվը: Այսպես, եթե 2000-2007թթ. մենք չէինք կարողանում հաղթահարել ծնունդների 40 000-ի շեմը, ապա 2007-ին հանրապետությունում գրանցվել է 40 844, իսկ 2008-ին՝ 41 406 ծնունդ: Ավելացել են նաեւ ամուսնություններն ու որդեգրման դեպքերը: 2008թ. ունեցել ենք 18 236 ամուսնություն՝ ի տարբերություն նախկին տարիների, երբ գրանցվում էր 10-15 հազար ամուսնություն: Անցած տարի արդեն գրանցվել է 180 որդեգրում:
Հարցազրույցը՝ ՌՈՒԶԱՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆԻ
«Կարգը չի փոխվել» Ասում է ՀՀ արդարադատության նախարարության աշխատակազմի նոտարիատի բաժնի պետ Մարիամ Գաբոյանը:
- Տիկին Գաբոյան, ՀՀ արդարադատության նախարարն օրեր առաջ հայտարարություն արեց այն մասին, որ ավելացվելու են նոտարիատի հաստիքները: Համատարած կրճատումների համատեքստում հնարավո՞ր է:
- Նոտարիատի բնագավառում ծագած հիմնախնդիրների լուծման միջոցառումների ցանկում, որն ընդգրկված է ՀՀ կառավարության ծրագրում, նախատեսված է մինչեւ 2011 թվականն ավելացնել նոտարների թիվը: Նախարարը հենց դա էլ նկատի է ունեցել: Նախարարն ընդամենը ասել է հաստիքներ ավելացնելու մասին, բայց նա չի հայտարարել, որ նոտար դառնալու կարգը փոխվել է: Այն ինչպես կա, այնպես էլ մնում է: Այսինքն՝ նոտար դառնալ ցանկացողը «Նոտարիատի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված կարգով նախ պետք է նոտարի մոտ մեկ տարի ստաժավորում անցնի, այնուհետեւ մասնակցի նոտարի թեկնածուների որակավորման ստուգման քննություններին եւ, եթե 20 միավորանոց գնահատման համակարգով կստանա +10 միավոր, ապա կմտնի պիտանիության ցուցակ, եւ ազատ հաստիք լինելու դեպքում նոր միայն կնշանակվի նոտար:
- Ի՞նչ կարգով են անցնում քննությունները:
- ՀՀ կառավարության 2002 թ. թիվ 789 որոշման համաձայն, որն այս տարի փոփոխվել է, նոտարի թեկնածուների որակավորման ստուգման քննություններն արդեն անցկացվում են ամեն տարի: Այդ քննություններին մասնակցում են, ինչպես նշեցի, նոտարի մոտ մեկ տարի ստաժավորում անցած անձինք: Քննության ընթացքում, այսպես ասենք, դիմորդը 8 ժամում պետք է լուծի 10 խնդիր: Նա քննության ժամանակ կարող է օգտվել ցանկացած գրականությունից, համակարգչից:
- Որքա՞ն նոտար կա այսօր հանրապետությունում:
- Նոտարների թիվն այժմ 73-ն է: Նրանք աշխատում են իրենց անվամբ գերբային կլոր կնիքներով: Նոտարների թիվը դեռեւս խորհրդային տարիներին ՀՀ կառավարության որոշմամբ սահմանվել է՝ ելնելով բնակչության թվից եւ նոտարների ծանրաբեռնվածությունից: Այժմ ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ համաշխարհային ճգնաժամի պայմաններում չի գործում անշարժ գույքի շուկան, չեն տրվում հիպոտեկային վարկեր: Դրանից կախված էլ, պակասել են նոտարական գործողությունները, որը ենթադրում է, որ նոտարներն աշխատում են ոչ ծանրաբեռնված: Այդ մասին է վկայում հետեւյալ վիճակագրությունը՝ 2008 թ. հունվար ամսին հանրապետության նոտարները կատարել են շուրջ 26 հազար նոտարական գործողություն, որի դիմաց գանձել են 41 մլն դրամ պետական տուրք: Իսկ 2009 թ. հունվար ամսին կատարել են շուրջ 23 հազար նոտարական գործողություն եւ գանձել 30 մլն դրամ: 2008 թ. փետրվարին կատարվել է 34 հազար նոտարական գործողություն եւ գանձվել 50 մլն դրամ պետական տուրք՝ 2009 թ. փետրվար ամսի 30 հազար նոտարական գործողության եւ գանձված 40 մլն դրամ պետական տուրքի դիմաց: Այս համեմատությունը վկայում է այն մասին, որ 3 500-ով պակասել են նոտարական գործողությունները, եւ նոտարներն իրոք աշխատում են ոչ ծանրաբեռնված: Բացի այդ, ուզում եմ նշել, որ չնայած քաղաքացիների գրանցում ունենալու հանգամանքից, փաստացի բնակվող քաղաքացիների թիվը հանրապետությունում պակասել է:
- Որո՞նք են նոտարի թարգմանիչները եւ ի՞նչ կարգով են աշխատում:
- Նախ «նոտարի թարգմանիչ» արտահայտությունն այնքան էլ ճիշտ չէ: Դրանք նոտարական գործողություններին մասնակցող թարգմանիչներ են, որոնք ՀՀ կառավարության 2002 թ. թիվ 193 որոշման համաձայն, ՀՀ արդարադատության նախարարությունից են լիցենզիա ստանում: Վերոհիշյալ որոշմամբ, նոտարական գործողություններին մասնակցող թարգմանիչների որակավորման ստուգման գործընթացը անցկացնում է ՀՀ արդարադատության նախարարությունը՝ ՀՀ կրթության եւ գիտության ու արտաքին գործերի նախարարությունների հետ միասին: ՀՀ արդարադատության նախարարությունը ընդունում է դիմորդների անձնական գործերը, կազմակերպում է քննությունների անցկացումը: Նրանք անհատ ձեռներեցներ են, հարկ են վճարում պետությանը: Երբեմն քաղաքացիները կրկնում են, որ թարգմանիչը նոտարի աշխատողն է եւ նրանից բողոքում են նոտարին կամ արդարադատության նախարարությանը: Հիշում եմ, որ թերթերից մեկում նշել էին, որ թարգմանիչները արեւելյան շուկայի նման փակցրել են իրենց գովազդները եւ դրանում էլի մեղադրել նախարարությանը: Ուզում եմ, որ բոլորն իմանան, մենք կամ նոտարները որեւէ պատասխանատվություն չենք կրում նոտարական գործողություններին մասնակցող թարգմանիչների գործելակերպի համար: Նոտարները վավերացնում են միայն նրանց ստորագրությունների իսկությունը, թարգմանության տեքստի ճշտության համար քրեական պատասխանատվություն է կրում թարգմանիչը, որը աշխատելուց առաջ տեղեկացվում է այդ մասին:
Հանրապետությունում գործում են նաեւ այլ թարգմանչական գրասենյակներ, որոնց թարգմանիչները քաղաքացիների համար թարգմանություններ կատարելիս չեն տեղեկացնում նրանց այն մասին, որ իրենք նոտարական գործողություններին մասնակցող թարգմանչի լիցենզիա չունեն, մեծ գումարներ են գանձում նրանցից, իսկ երբ քաղաքացին դիմում է նոտարին այդ փաստաթուղթը վավերացնելու, նոտարները, բնական է, մերժում են, քանի որ դա չի թարգմանված լիցենզիա ունեցող թարգմանչի կողմից: Դա պատճառ է դառնում բազմաթիվ բողոքների: ՀՀ արդարադատության նախարարությունը նրանց թարգմանչով ապահովելու հարցում որեւէ պարտականություն չունի: Երեւան քաղաքի գրեթե բոլոր նոտարներն ունեն թարգմանիչներ: Հատկապես մեծաքանակ են եվրոպական լեզուների թարգմանիչները: Եթե քաղաքացին դժգոհ է որեւէ թարգմանչի նշած վճարից, ապա կարող է դիմել մեկ այլ թարգմանչի:
Հարցազրույցը վարեց ՌՈՒԶԱՆ ՄԻՆԱՍՅԱՆԸ
«Լավ կլիներ, որ ընդդիմությունը կատարեր իր նվազագույն քաղաքակրթական պարտավորությունները» «ՅՈԹԻ» ԳՈՐԾԸ ՆԿԱՏԻ ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ ՉԷ, ՈՐ ՕՐԵՆՍԴՐԱԿԱՆ ՓԱԹԵԹ Է ՆԵՐԿԱՅԱՑՎԵԼ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ» «Իրավունքը de facto»-ի հարցերին պատասխանում է արդարադատության նախարար ԳԵՎՈՐԳ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԸ
-Պարոն Դանիելյան, սկսենք վերջին միջադեպից. նկատի ունեմ փոխոստիկանապետ Գևորգ Մհերյանի սպանությունը, ինչն ուղղակի մարտահրավեր էր բոլորին, վարչակարգին, հասարակությանը: Բացի այդ, նա նաև Ձեր ընկերն էր: -Մարտահրավերի առումով միանշանակ գնահատականներ տալը դեռ վաղ է. սպանության դեռ բոլոր հանգամանքները չէ, որ բացահայտված են: Կատարվածը մեծ ցավ էր ոչ միայն այն պատճառով, որ Գևորգ Մհերյանն իրավապահ համակարգի բարձրաստիճան ներկայացուցիչ էր, ինչը և ակամայից մարտահրավերի երանգ ունի, այլև, այո, նա իմ ընկերն էր: Բոլոր դեպքերում, կարծում եմ, որ այս իրավիճակում բոլորս պետք է մի կողմ թողնենք զանազան սուբյեկտիվ, զուտ անձնական մոտեցումները, զերծ մնանք շահարկումներից և հասկանանք, որ այսպիսի դժբախտ դեպքերի ժամանակ պետք է միմյանց սատարենք, քանզի կապ չունի` ով է սպանվել, քաղաքական որ դաշտից, նման դավադիր կրակոցի զոհ, առհասարակ, կարող է լինել յուրաքանչյուրը, և յուրաքանչյուրիս ջանքն է պետք` հետայսու բացառելու նման երևույթները: -Դառնանք մյուս խնդիրներին։ Պարոն Դանիելյան, ԵԽԽՎ նստաշրջանի նախօրյակին Դավիթ Հարությունյանը հարցազրույց էր տվել «Իրավունքը de facto»-ին, և այն հարցին, թե ինչպես է լուծվելու «յոթի» դատավարության «պատային» իրավիճակը, ասել էր` կառավարությունը ելքեր է որոնում, և չի բացառվում, որ խնդրո առնչությամբ տեղի ունենան օրենսդրական փոփոխություններ։ Սակայն Դուք օրերս ասացիք, թե խորհրդարան ներկայացրած դատաիրավական փաթեթը կապ չունի «յոթի» գործի հետ: -Որևէ տարընթերցում չկա, չնայած Դուք իմ պատասխանը փոքր-ինչ խմբագրում եք: Ես ոչ թե ասել եմ` կապ չունի, այլ ասել եմ, որ «յոթի» գործը նկատի ունենալով չէ, որ օրենսդրական փաթեթ է ներկայացվել խորհրդարան: Մեր որոշումն ամենևին էլ իրավիճակային չէր: Այդ լուծումն ընդհանրապես վերաբերում է նման իրավիճակներում հայտնված և հետագայում հայտնվելիք քրեական գործերին, ինչը չի նշանակում, թե որոշումը չի կարող վերաբերել նաև հիշյալ դատավարությանը, և եթե հիշյալ գործը նույնպես հայտնվի իրավահարաբերությունների կարգավորման այդ տիրույթում, ապա դրա վրա ևս կտարածվի: Բացի այդ, արդեն իսկ մասամբ վերաբերելու է, քանի որ մինչ այս դատական նիստից ամբաստանյալներին հեռացնելու ժամկետը հաշվարկվելու է ազատազրկման ժամկետի մեջ: -Պարոն Դանիելյան, ոլորտի մի շարք լուրջ մասնագետներ պնդում են, թե մարդու իրավունքների շատ լուրջ խախտում է «նախադեպը»` առանց ամբաստանյալի, ապա` առանց պաշտպանի և, այսպես ասած` «պետական» պաշտպանի ներկայության որևէ գործ քննելը: Ի դեպ, դա դեմ է նաև միջազգային-եվրոպական նորմերին: Իսկ հնարավո՞ր է` մինչև ԵԽԽՎ ապրիլյան նստաշրջան «յոթի» դատավարությունը «հորով-մորով» անել, դատավճիռը հրապարակել, ապա` արագ ընթացակարգով 225, 300 հոդվածները «կյանքի» կոչել, և կրկին, ինչպես եղավ հանրահավաքների օրենքի դեպքում, այս օրենքը ևս բերել իր նախկին «տեսքին»: -Ցավոք, ոլորտին առնչվող միայն այն մասնագետներն են այդպիսի կարծիք հայտնում, ովքեր ակնհայտ կաշկանդված են քաղաքական պատվերով, ովքեր միջազգային փաստաթղթերի դրույթների` միայն սեփական մեկնաբանություններին են ծանոթ: Ամենայն պատասխանատվությամբ հայտարարում եմ. նախկին օրենսդրությանը վերադառնալու խնդիր չենք դրել, քանի որ դա կլինի նահանջ արդարադատության շահերի միջազգային չափանիշներից: Հարկ է գիտակցել, որ առաջադրված նորամուծությունները բնավ նորույթ չեն իրավունքի միջազգային չափանիշների տեսանկյունից, որ դրանք ևս բխում են ամբաստանյալների շահերից: Այսօր դատաքննության ձախողումները որոշ քաղաքական ուժերի դեռևս հնարավորություն են տալիս «մինի-դատավարություններ» նախաձեռնել խորհրդարանում, մամուլի էջերում, մեղադրանքներ հնչեցնել դատական համակարգի հասցեին: Հենց սրան էլ ձգտում են այդ ուժերը, քանզի բնականոն դատավարությունը բացառելու է մեր օրերի համար, ցավոք, այսքան սովորական դարձած սուտն ու կեղծիքը: -Պարոն Դանիելյան, իսկ Դուք այս կամ այն կերպ առնչվելո՞ւ եք 225, 300 հոդվածների փոփոխության գործընթացին: -Որպես արդարադատության նախարարության, որպես բոլոր իրավական ակտերին փորձագիտական եզրակացություն տվող մարմնի ղեկավար, բնականաբար, առնչվելու եմ: Նախագիծը սահմանված կարգով կուղարկվի կառավարություն, վերջինս էլ իր հերթին կներկայացնի եզրակացություն: Բնականաբար, կլինի ԱԺ-ի հետ համագործակցված աշխատանք: -Տեսեք, պարոն Դանիելյան, այստեղ էլ հետևյալ տարընթերցումը կա. հայաստանյան ընտրանին, ի դեմս ԱԺ նախագահի, նամակ է գրել ԵԽԽՎ-ին և հավաստիացրել, որ այդ հոդվածների փոփոխությունը հնարավորություն կտա «քաղբանտարկյալներին» (սա իմ ձևակերպումն է, խնդրում եմ, մի առարկեք) ազատ արձակել, իսկ ահա Դավիթ Հարությունյանը մի գլուխ հայտարարում է, որ այդ փոփոխությունը չի առնչվում, այսպես ասած` քաղկալանավորների «համաներմանը»: -Այստեղ ևս հակասություն չեմ տեսնում: Եթե մենք ասում ենք, թե պետք է ինչ-որ հստակեցումներ կատարել օրենսդրական ակտերում, դա չի նշանակում, որ դրան անխուսափելիորեն պետք է հաջորդի համաներումը, ինչը կարելի է, բավարար հիմքերի առկայության դեպքում, առանց օրենք փոփոխելու էլ իրականացնել: Այդ առումով, կասկածից դուրս է, որ օրենսդրական փոփոխությունները չեն առնչվում համաներմանը: Ինչ վերաբերում է օրենսդրական այդ փոփոխությունների արդյունքում դատապարտյալների սպասվելիք ազատմանը, ապա, այո, հնարավոր է և նրանք չազատվեն, դա կախված է այն հանգամանքից, թե ինչպիսին կլինեն փոփոխությունները, չի բացառվում, որ այդ փոփոխությունների արդյունքում լինեն պարզապես պատասխանատվության մեղմացումներ: -Այդ դեպքում ո՞ւր մնացին ԵԽԽՎ-ի առջև ստանձնած մեր խոստումներն ու պարտավորությունները: -ԵԽԽՎ-ի պարտավորություններն են հենց արձանագրում, որ օրենսդրությունը պետք է լինի հստակ, որպեսզի տարընթերցումների տեղիք չտա: Եվ եթե հստակ ձևակերպումների պարագայում այդ անձանց արարքները դարձյալ որակվեն տվյալ հոդվածներով, ապա պարտավորությունների խախտման խնդիր չի առաջանա: -Ընդդիմությունը, կոնկրետ դեպքում Լևոն Զուրաբյանը, որն օրերս է վերադարձել ԵԽԽՎ-ից, ասաց, որ իշխանությունները չեն կատարի իրենց խոստումները. ասել է` կա մտավախություն, որ կրկին իմիտացիոն, կոսմետիկ փոփոխություններ տեղի կունենան, և բուն խնդիրը չի լուծվի: Շատ կոնկրետ հարց. «յոթի» գործի վրա այդ փոփոխությունները կտարածվե՞ն, թե՞ ոչ: -Դա ծանոթ, միաժամանակ պարզունակ տակտիկա է: Կատարված աշխատանքները գնահատելու համար արդեն իսկ գործում են իրավասու միջազգային կառույցներ, և բոլորիս խնդիրն է զերծ մնալ գոնե այդ կառույցների վրա ճնշումներ գործադրելու գայթակղությունից. գործնականում ընդդիմությունը չի խորշում նաև այդ կառույցներն իր ազդեցության ոլորտում պահելուց: Յուրաքանչյուր կողմ թող իր գործողությունների ու դրա հետևանքների մասին մտածի: Այսօր բոլորս բարդ իրավիճակում ենք, և դրա ողջ պատասխանատվությունը բարդել իշխանությունների վրա, մեղմ ասած, շատ կոպիտ սխալ է: Եվ հետո, մեր քայլերը պայմանավորված չեն միայն ԵԽ-ի առջև ստանձնած պարտավորություններով: Ապաև` մեզ ոչ թե ստիպել են, այլ ինքներս, գնահատելով իրավիճակը, քաղաքակրթության և ժողովրդավարության պահանջները, գնացել ենք դրան, անելով այն, ինչ ներկա ընդդիմությունը չարեց և չփորձեց անել իր ժամանակին: Լավ կլիներ, որ ընդդիմությունը հիմա կատարեր իր նվազագույն քաղաքակրթական պարտավորությունները, քանզի դա հասարակության յուրաքանչյուր անդամի խնդիրն է: -Ի՞նչ նկատի ունեք: -Գիտե՞ք` դրանք շատ չեն, բայց և սպառիչ շարադրելն էլ տեղին չէ: Ի դեպ, իշխանությունները քաղաքական փոխհարաբերությունների առումով իրենց շատ ավելի լոյալ և կոռեկտ են պահում: Կարծում եմ, բոլորին է պարզ, որ բոլոր այդ խժդժությունները, ակնհայտ, բայց հետևողականորեն տարածվող սուտ լուրերը, թերահավատության սերմանումը տարածվում են մեկ կետից, մեկ քաղաքական կենտրոնից և նպատակն այն է, որ հանրապետությունում անվերապահորեն տիրի անհանդուրժողականության և անվստահության մթնոլորտ: Նույնը «դրսևորվում» է նաև դատարաններում, քրեակատարողական հիմնարկներում: Հոգ չէ, որ դա վնասում է երկրի վարկին, խոցելի է դարձնում ներկա մարտահրավերների նկատմամբ, նպաստում է տնտեսության, ցավոք, նաև բարոյականության քայքայմանը, կարևորը «պղտոր ջրում ձուկ որսալն է»: -Պարոն Դանիելյան, իսկ եթե մեկ էլ, ու «յոթը» որոշեն, որ ոտքի են կանգնում, և դատավարությունն ընթանում է, ի՞նչ կլինի այդ ժամանակ: -Ի՞նչ պիտի լինի, կընթանա բնականոն դատավարություն: Ո՞վ է խոչընդոտում, որ բնականոն դատավարություն տեղի ունենա: Իհարկե, որոշ ընդդիմադիրներ չեն գերադասում բնականոն դատավարությունը, որովհետև չեն ցանկանում, որ հրապարակայնորեն քննության առարկա դառնան պաշտոնական մեղադրանքները: Այդպես շատ հարմար է իրենց ցանկացած, իրականության հետ ոչ մի կապ չունեցող հայտարարություններ անելու համար, ինչին խոչընդոտելու է բնականոն դատավարությունը, որն ունի իր կանոնները: Դատավարությունում կարող են քննարկման առարկա դառնալ և գնահատվել բացառապես կոնկրետ փաստերը, ինչը ձեռնտու չէ վերը նշված ուժերին: Թերևս, ձգտում կա մեկ գնդակով երկու նապաստակ խփելու. ուզում են վարկաբեկել իշխանություններին (և ոչ միայն իշխանություններին, երանի թե միայն իշխանությունները լինեին նրանց թիրախն ու նպատակը), ժողովրդին, ողջ պետությանը, մյուս կողմից էլ` ուզում են ապացուցել, որ ամեն ինչ արվում է, որպեսզի դատաքննությունն արագ չընթանա, քողարկելով, որ դատավարությունն արագ չի ընթանում իրենց իսկ ստեղծած «որոգայթների» պատճառով: -Պարոն Դանիելյան, բայց նաև տեսակետ կա, որ եթե դատավարությունն ընթանա, գործը դատարանում «կպայթի»: -Չեմ կարող ինձ վերապահել մեղադրանքի հիմնավորվածությունը գնահատելու իրավունք, ինքս եմ դա դատապարտում, իսկ եթե իսկապես լիներ մեղադրանքի ակնհայտ անհիմն լինելու համոզմունք, ապա չէին դիմի դատաքննությունը ձախողելու անմիտ քայլին: -Եվ վերջապես, պարոն Դանիելյան, ախր, տղաների մի մասը վատառողջ է. մեկը շաքարախտով է տառապում, մյուսը հիպերտոնիա ունի, սրտի վիրահատության «մնացորդային» երևույթներ, դե իսկ, Սասունը, բոլորս գիտենք, մարմնում բեկորների հսկա ցանկ ունի: Մի՞թե հնարավոր չէ նրանց ստացիոնար բուժման ուղարկել: -Գիտե՞ք, ամեն ինչ այդչափ միանշանակ չէ: Խնդրեմ` վերցրեք զուտ ժամանակագրական և վիճակագրական տվյալները, թե այդ անձանցից որևէ մեկը երբևիցե այնքան բուժօգնության դիմե՞լ է, որքան դիմել է կալանքի տակ եղած ողջ ժամանակահատվածում: Այդ անձինք այսօր ստանում են ամենաբարձր, ամենամասնագիտական բուժօգնությունը. ցանկացած խնդրի, պահանջի, գանգատի դեպքում դրսից հրավիրվում են բժիշկներ` համապատասխան բուժօգնության համար: Ի դեպ, դատապարտյալներն այնքան պարկեշտ են, որ այդ առնչությամբ դժգոհություններ չեն ներկայացնում, այդ թվում` ազատվելուց հետո: Խնդիրն այն է, որ իրենց փոխարեն ի հայտ են գալիս դժգոհողներ, որոնց պարզապես դա խիստ անհրաժեշտ է` վերը նշված նկատառումներով հանդերձ: -Բայց, պարոն Դանիելյան, տղաներն այսօր գտնվում են էքստրեմալ պայմաններում. փակ տարածք, բոլորովին այլ ռեժիմ... անազատություն. և բոլոր դեպքերում ականատեսները պնդում են, որ տղաներն իսկապես վատ են, պարոն Դանիելյան: -Ես չեմ ասում` իրենք լավ կամ վատ են, միայն ասում եմ, որ իրենց ցանկացած խնդրին մենք շատ արագ արձագանքում ենք: Ասեմ ավելին` մենք նրանցով ավելի մտահոգ ենք, քան նրանց շատ յուրայիններ, որոնց, թերևս, այդ վիճակը խիստ ձեռնտու է: Պատահական չէ, որ հացադուլի կազմակերպիչները չեն էլ մտածում, թե ինչ անդառնալի վնաս են պատճառում այն անձանց առողջությանը, որոնց այս պահին իրենց ընկեր են անվանում: Ի դեպ, երբ ժամանակին հանդիպում ունեցա հացադուլ հայտարարած անձանց հետ և խնդրեցի դադարեցնել, ինչը և արվեց, լիդերներից մեկը րոպեներ անց «Ազատություն» ռադիոկայանով ակնհայտ ուշացած կոչ հնչեցրեց հացադուլը դադարեցնելու մասին: -Բոլոր դեպքերում` ինչո՞ւ տղաներին չեք ուղարկում ստացիոնար բուժման: -Գիտե՞ք, եթե իրենք ստացիոնար բուժման կարիք ունենում են, դա էլ է արվում: Բայց եթե տարբեր կազմակերպություններից հանձնաժողովային կազմով հրավիրված բժիշկները միանշանակ եզրակացություն են տալիս, որ դրա կարիքը բացարձակապես չկա, ի՞նչ է, պետք է նրանց ասվի` հարգելիներս, գիտե՞ք, դուք պրոֆեսիոնալ չեք, և ձեր փոխարեն ինքս եմ որոշում կայացնելու, կլինի՞ այդպես: -Կլինի՜, իհարկե, կլինի, պարոն Դանիելյան, արե՜ք: Զրուցեց Կարմեն ԴԱՎԹՅԱՆԸ
Նոտարը հեռախոսով չէր կարող գաղտնիք հայտնել Ծառայողական քննությունն ինչ պարզեց
«Առավոտն» անցյալ տարվա դեկտեմբերի 20-ին հրապարակեց ԱՄՆ-ում բնակվող լրագրող Գայանե Մանուկյանի «Նոտարի հերթական «առեղծվածը» հոդվածը: Այն հանգուցյալ Պերճ Պետրոսյանի երկրորդ կնոջ՝ Գ. Խաչատրյանի նկատմամբ Երեւանի «Կենտրոն» նոտարական տարածքի նոտար Նունե Սարգսյանի գործունեության, նոտարական մի ձեւակերպման մասին էր:
Հրապարակումից հետո արդարադատության նախարարության մամուլի քարտուղար Լանա Մշեցյանը «Առավոտին» տեղեկացրել էր, որ սկսվել է ծառայողական քննություն: Երեկ ՀՀ նոտարիատի բաժնի պետ, ՀՀ վաստակավոր իրավաբան Մարիամ Գաբոյանի ստորագրությամբ ուղարկվեց քննության արդյունքները:
Նախ, տեղեկացնենք, որ հոդվածում վեճը գնում էր հանգուցյալի առաջին կնոջ երեխաների եւ երկրորդ կնոջ միջեւ: «Բնական է, որ երեխաները նորմալ չեն համարում իրենց հոր՝ 22 տարով փոքր կնոջ հետ ամուսնանալը, իսկ երկրորդ կինն էլ՝ երեխաների այդ վերաբերմունքը: Սակայն այդ փաստը քիչ է հետաքրքրում նոտարին, քանի որ նա պարտավոր է կատարել օրենքի պահանջը, ուստի անդրադառնանք ժառանգության խնդրին»,- նշում է գլխավոր նոտարը: Ըստ տեղեկանքի, ժառանգատու Պ. Պետրոսյանը մահացել է 2008թ. մայիսի 5-ին: Առաջինը՝ 2008թ. սեպտեմբերի 24-ին նոտարական գրասենյակի ժառանգական գործերով խորհրդատուին են դիմել հանգուցյալի 2 որդիները՝ չխախտելով ժառանգության ընդունման 6-ամսյա ժամկետը: Ժառանգական գործերի մուտքագրումը կատարվում է խորհրդատուի մոտ, որտեղ էլ նշվում է ժառանգական գործի մուտքի համարը:
Այնուհետեւ, դարձյալ ժառանգության ընդունման 6-ամսյա ժամկետում, նույն ձեւով 2008 թ. նոյեբերի 17-ին ժառանգական գործը մուտքագրում է Գ. Խաչատրյանի լիազորված անձը:
Գ. Խաչատրյանը հրապարակման մեջ տեղեկացրել էր, որ հեռախոսով պարբերաբար կապ է հաստատել նոտարի հետ: Այդ կապակցությամբ արդարադատության նախարարությունը պարզել է. «Ինչ վերաբերում է Գ. Խաչատրյանի կողմից իբրեւ թե Ամերիկայից արված խոսակցություններին եւ այն հանգամանքին, որ այլ ժառանգներ չեն դիմել, չի համապատասխանում իրականությանը, քանի որ նոտարը հեռախոսով չէր կարող իմանալ, որ զանգողն իրոք Գ. Խաչատրյանն է եւ, «Նոտարիատի մասին» ՀՀ օրենքի 5 հոդվածի համաձայն, չէր կարող նոտարական գաղտնիքը հայտնել»:
Ծառայողական քննությամբ հաստատվել էր, որ «Տղաներից առաջինը գրանցված է այդ բնակարանում, հետեւաբար՝ տիրապետել է գույքը, վճարել դրա գույքահարկը եւ այլ վճարները, ուստի հանդիսանում է տիրապետող ժառանգ եւ եղբոր հետ դիմել եւ գրանցել է ժառանգություն ստանալու իր իրավունքը: Բացի այդ, եղբայրները Երեւանի մեկ այլ նոտարի մոտ սեպտեմբերի 22-ին լիազորագիր են տվել փաստաբան Ա. Դավթյանին՝ իրենց ժառանգական իրավունքները ձեւակերպելու եւ անշարժ գույքի կադաստրում հանդես գալու համար: Ինչպես երեւում է, փաստաբան Ա. Դավթյանը վերջին օրը ի հայտ չի եկել, ինչպես նշված է հոդվածում, այլ՝ ժառանգությունը ձեւակերպելուց 2 ամիս առաջ»: Նոտարը հավելում է նաեւ, որ «Լիազորագիր տալու հանգամանքը նույնպես ապացուցում է, որ տղաները ժամանակին ընդունել են ժառանգությունը»:
Ժառանգության իրավունքի վկայագրում նշված է եւ՛ ժառանգական գործի համարը (այսինքն՝ ժառանգական գործի մուտքի համարը), եւ՛ ելքի համարը, այսինքն՝ սեղանամատյանի համարը: Գ. Խաչատրյանի անգրագետ պնդումները հիմք չեն նոտարի համար՝ խախտելու նոտարական գործողություններ կատարելու գործավարության կանոնները:
«Ինչ վերաբերում է նոտարի ուղարկած գրությանը՝ Ա. Պետրոսյանին, ապա դա ժառանգական գույքի ամբողջ բաժինը տալու նպատակ է հետապնդել, քանի որ, եթե ժառանգությունը տրվի համապատասխան մասով՝ միայն Գ. Խաչատրյանին, իսկ մյուս ժառանգները որոշեն որոշ ժամանակ անց ստանալ իրենց ժառանգությունը, ապա ժառանգության իրավունքի վկայականը կադաստրը չի գրանցի, մինչեւ ամբողջ գույքի նկատմամբ չներկայացվեն ժառանգության իրավունքի վկայագրերը»,- նշում է հանրապետության գլխավոր նոտարը: Ըստ վերջինի, «Բնական է, որ ընդհանրապես ժառանգատուների երկրորդ կանայք չեն ուզում, որպեսզի իրենց հանգուցյալ ամուսինների երեխաներն իրենց հորից ժառանգություն ստանան, բայց այդ ցանկությունը բավարար չէ զրպարտելու եւ մրոտելու թե հանգուցյալի որդիներին եւ թե նոտարին, որը ղեկավարվել է գործող օրենքի պահանջներով եւ ժառանգությունը բաժանել է օրենքով նախատեսված բոլոր ժառանգների միջեւ՝ հավասար բաժիններով»:
Աղբյուրը` «ԱՌԱՎՈՏ» օրաթերթ
Գեւորգ Դանիելյան. Իրականցվելու են դատաիրավական բարեփոխումներ` բացառապես արդարադատության մատչելիության սկզբունքի հենքով «ՆՈՅՅԱՆ ՏԱՊԱՆ» լրատվական վերլուծական կենտրոնի թղթակից Սոնա Մաշուրյանի բացառիկ հարցազրույցը ՀՀ արդարադատության նախարար Գեւորգ Դանիելյանի հետ դատաիրավական բարեփոխումների ներկա փուլում նախատեսվող օրենսդրական փոփոխությունների մասին է, որոնց անհրաժեշտությունը բխում է գործող համակարգի ակնհայտ թերություններից: Ն.Տ.` Պարոն նախարար, ներկայում առաջարկվող դատաիրավական բարեփոխումները քննության առարկա են դարձել անգամ Անվտանգության խորհրդում: Ի±նչ է նախատեսվում այդ բարեփոխումներով և ինչո±ւ է այն ձեռք բերել այդքան մեծ նշանակություն: Գ. Դ. - Դատաիրավական բարեփոխումների այս փուլում առանձնացված հարցերը նաև ռազմավարական մեծ նշանակություն ունեն: Թեւրեւս, կային բավարար հիմքեր, որպեսզի այս հարցադրումները քննարկման առարկա դառնային հենց Անվտանգության խորհրդի նիստում, թեպետ առաջին հայացքից դա կարող է մի փոքր անսովոր թվալ: Կտրուկ, արմատական փոփոխություններ են առաջարկվում եւ այդ նորամուծությունների վերաբերյալ հանրությանը լրատվության միջոցները դեռևս լիարժեք տեղեկատվություն չեն տվել, ինչը նաեւ պայմանավորված է նրանով, որ դեռեւս քննարկումներ էին ընթանում, եւ միայն դրանց ավարտից հետո կարող էինք արդյունքները ներկայացնել հանրությանը: Չափազանց կարևորում եմ քննարկումների միանգամայն նոր որակի ապահովումը: Օրենսդրական ակտերի փոփոխությունների մասին նախագծերի փաթեթում կան դրույթներ, որոնց հետ անձամբ ես համաձայն չեմ, սակայն ինքս ներկայացնելու եմ Ազգային ժողովում եւ փորձելու եմ հիմնավորել, որ այդ տարբերակը քննարկումների արդյունքում համարվել է ամենաընդունելի: Սա համարում եմ շատ բնականոն մոտեցում, որովհետեւ գտնում եմ, որ հենց քննարկումների գործընթացը կատարելագործելն արդեն իսկ լուրջ իրավական երաշխիք է, որ դատաիրավական բարեփոխումները կլինեն արդյունավետ, թելադրված չեն լինի մեկ-երկու անձանց սուբյեկտիվ ընկալումներով ու գերատեսչական կամ այլ շահերով: Այսպիսի աննախադեպ լայն շրջանակներում օրենսդրության քննարկում երբեք չի իրականացվել, օրենսդրական ակտերի այս ոչ մեծ փաթեթը հանգամանորեն քննարկվել է եւ' Գլխավոր դատախազությունում, եւ' Վճռաբեկ դատարանում, եւ' Փաստաբանների պալատում, եւ' մի շարք իրավաբանական ոլորտին առնչվող գիտական-մանկավարժական հիմնարկներում, հատկապես` Երեւանի պետհամալսարանում: Քննարկումների ընթացքում բավականին լուրջ փոփոխություններ առաջադրվեցին նախագծերում, ինչի արդյունքում մենք ունեցանք մի փաթեթ, որի առնչությամբ միգուցեեւ կան առանձին իրավագետների, այդ թվում եւ` իմ կողմից, որոշ վերապահումներ, բարց սա այն մոտեցումների շրջանակն է, որի շուրջ իրավաբանների մեծ մասը համակարծիք է: Հասկանալի է, որ հետագայում բոլոր այսպիսի լուրջ հարցադրումները դրվելու են լայն քննարկման` առաջին հերթին` մասնագետների շրջանում, բնականաբար ապահովելու ենք նաեւ քննարկումներ հանրության շրջանում: Հիմա կոնկրետ փոփոխությունների մասին: Նախ, պետք է ասեմ, որ այն մեկ-երկու հայտարարությունները, որ եղել են մամուլում (եւ կասեի, սիրողական բնույթի), որ իբրեւ թե ՙետ են դարձվում՚ դատաիրավական բարեփոխումները, այսինքն` վերականգնվում է այն, ինչ եղել է մեկ տարի առաջ, իրականությանը չեն համապատասխանում: Երբ ասում ենք, որ վերացնում ենք մասնագիտացված դատարանները, թվում է, թե հենց վերադարձի մասին էլ խոսում ենք: Մասնագիտացված դատարանների, այն է` հյուսիսային, հարավային և կենտրոնական քրեական, քաղաքացիական դատարանների վերացումը կբերի նրան, որ նույն առաջին ատյանի դատարանները ամբողջ ծավալով կքննեն գործեր, եւ սա, սոսկ այս մասով, իսկապես վերադարձ է հնին: Բայց սա չէ ամբողջ խնդիրը, որդեգրվում է մասնագիտացման նոր մոտեցում, ըստ որի լինելու է ոչ թե դատարանների, այլ դատավորների մասնագիտացում: Ներկա համակարգի պարագայում այդ ինստիտուտը լիարժեք չէ ` միեւնույն դատավորը քննում է եւ' քրեական, եւ' քաղաքացիական գործ: Սա անընդունելի է համարվում այն պարզ պատճառով, որ դատավորը չի կարող անհրաժեշտ մասնագիտական որակներ դրսևորել իրավունքի միանգամայն տարբեր ճյուղերի կտրվածքով և ապահովել դատաքնության անհրաժեշտ որակ: Կլինեն նաեւ այս մոտեցումների սկզբունքային հակառակորդներ, հատկապես ներկա ինստիտուտի նախաձեռնողները, որոնք կասեն` իսկ այսօրվա համակարգը ինչո±վ է խանգարում բարեփոխումների իրականացմանը, արդարադատության շահերից բխող խնդիրների լուծմանը: Էապես է խանգարում, քանի որ տարաբնույթ եղանակներով անտեսվել է արդարադատության մատչելիության սկզբունքի բնականոն կիրառումը: Քննարկումների ընթացքում հնչեց Փաստաբանների պալատի նախագահ Ռուբեն Սահակյանի այն նկատառումը, թե` ինչ է, այդ բարեփոխումներից հետո դատավորները լինելու են ավելի անկաշա±ռ, ավելի անկաշկա±նդ, ավելի պրոֆեսիոնա±լ: Իսկապես, եթե մենք բարեփոխումներ իրականացնելիս նման իրական ակնկալիքներ չունենք, դրանք արժեզրկվում են, գրեթե դառնում անիմաստ: Իմ դիրքորոշումը հետեւյալն է. ինքնըստինքյան ոչինչ չի ստացվի: Մենք կարող ենք վերցնել ցանկացած երկրի ինստիտուտները, (ինչը եւ արել ենք առայսօր` ցաքուցրիվ, ոչ համակարգված), յուրովի մեկնաբանել դրանք եւ այնպես խեղաթյուրել, որ ոչինչ չի մնա այն ակունքներից, որտեղից մենք փորձել ենք օգտվել: Պետք է ասել, որ նախագծերով լուրջ նախադրյալներ են ստեղծվում, որպեսզի այն խնդիրները, որ բարձրացվում են` անկաշառության, անաչառության կտրվածքով, լուծելի դառնան: Ուստի հետագա ձեռնարկվելիք միջոցառումների համար, նախ նպաստավոր պայմաններ են ստեղծվում: Սա մեկ-երկու օրվա լուծելու խնդիր չէ, և նորամուծությունները պետք է ուղեկցվեն տարաբնույթ այլ կազմակերպա-իրավական լծակներով: Մենք ունենք այսօ'ր լուծելու բազմաթիվ խնդիրներ` նախ, արդարադատությունը պետք է լինի հիրավի մատչելի ` նաև զուտ կոմունիկացիոն չափանիշներով (վերջին հաշվով, չես կարող բոլորովին անտեսել բնակավայրերի դեռևս ոչ համաչափ զարգացման և նմանաբնույթ այլ խնդիրները) մարդուն մենք չենք կարող ստիպել, որ մեծ տարածք կտրի, անհարկի գումարներ ծախսի, որպեսզի իր իրավունքների պաշտպանության համար հնարավորություն ունենա դիմի դատարան: Իսկ որոշակի տարածքում նշանակված դատավորների գործուղումները` լրացուցիչ ծախսերով հանդերձ, պետք է լինեն ոչ թե օրինաչափություն, այլ բացառություն` բացառիկ անհրաժեշտության դեպքերի համար: Մինչդեռ, վերոհիշյալ ինստիտուտների (տարածքային մասնագիտացված դատարանների դեպքում) դեպքում գործուղումները վերածվել էին օրինաչափության: Անհամաչափ է նաեւ դատավորների ծանրաբեռնվածությունը. պարզվում է, որ քրեական մասնագիտացված դատարանների յուրաքանչյուր դատավոր 5 անգամ ավելի շատ քրեական գործ է քննել, քան ընդհանուր իրավասության դատարանների դատավորները, իսկ, եթե նկատի ունենանք գործերի բարդությունը, պատկերը պարզ կդառնա: Իսկ քաղաքացիական գործերի քննության գործում հակառակ պատկերն է արձանագրվել. այս դեպքում ընդհանուր իրավասության դատարանների դատավորները 3 անգամ ավելի շատ գործեր են քննել, քան մասնագիտացված դատարանների դատավորները: Սա ընդամենը մի երևույթի վառ ապացույցն է, այն է` նախորդ փոփոխությունների հիմքում որեւէ հաշվարկ չի դրվել: ՆՏ` - Հայաստանի նման փոքր երկրի համար եռաստիճան դատական համակարգն իրեն արդարացնու±մ է: Գ.Դ. - Եռաստիճան դատական համակարգը, այո, իրեն արդարացնում է: Դա երկրի տարածքի չափով բացարձակապես պայմանավորված չէ: Դրանք անհրաժեշտ երաշխիքներ են, որոնք չի կարելի շրջանցել: Ի դեպ, մի քանի տեսակի ընդհանուր իրավասության դատարաններ կարելի է հանդիպել նաև ավելի փոքր երկրներում, օրինակ, մերձբալթյան երկրներում, սակայն հենց այդ երկրներում չկան են կոմունիկացիոն խոչընդոտներ: Եւս մեկ նկատառում` դատական համակարգը չպետք է բուրգի վերածվի եւ Վճռաբեկ դատարանի նախագահը չպետք է լինի այդ բուրգի վերեւում եւ իրեն վերապահի թիվ մեկ ադմինիստրատոր; Ի դեպ, նորանշանակա Վճռաբեկ դատարանի նախագահը խիստ համարժեք է պատկերացնում այդ հարցադրումները և ինքն է հանդես գալիս նախաձեռնողի դերում: Հենց իր նախաձեռնությամբ օրենսդրական նախագծերում ի հայտ եկան դրույթներ այն մասին, որ Վճռաբեկ դատարանի պալատները վերականգնվեն, այսինքն` Պալատը հանդես գա, որպես լիարժեք ատյան: Զարմանալի է, Սահմանադրությամբ մենք ունեինք պալատներ, բայց դրանք դե ֆակտո եւ դե յուրե այլեւս չէին գործում, որովհետեւ եւ' Դատական օրենսգիրքը (ընդունված մոտ մեկ տարի առաջ), եւ' Քրեական, Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքերը Վճռաբեկ դատարանի պալատների ինքնուրույն լիազորությունները հասցրել էին նվազագույնի: Անընդունելի էր նաեւ Վճռաբեկ դատարան ներկայացված բողոքը չընդունելու այն հիմքը` ըստ որի չէր կարող քննարկման ընդունվել այն դատական ակտը, որը ծանր հետեւանքներ չի առաջացրել: Բնորոշ է այն, որ ՙծանր հետևանք՚ եզրույթը խիստ սահմանափակ մեկնաբանություն ստացավ դատական պրակտիկայում: Բացի այդ, եթե անգամ հետեւանքը ծանր չէ, բայց, այնուամենայնիվ էական է կողմի համար, ինչու նա պետք է զրկված լինի իր խախտված իրավունքները վերականգնելու հնարավորությունից` դատական համակարգի միջոցով: Այս դրույթի վերացումը, կարծում եմ, հնարավորություն կտա բողոքների ավելի լայն շրջանակ ընդունել, քննության առնել և բացառել դատական սխզլները: ՆՏ - Բացի այս կառուցվածքային փոխություններից, ուրիշ ի±նչ նոր բաեփոխումներ են առաջարկվում այս փաթեթով: Գ. Դ. - Եւս մեկ շատ կարեւոր խնդիր` ամբաստանյալի կողմից դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք դրսեւորելու դեպքում, օրենքը թելադրում է դատավորին քրեական դատավարության օրենսգրքերով նախատեսված սանկցիա կիրառել եւ դուրս հրավիրել նրանց նիստերի դահլիճից: Ամբողջ զավեշտն այն է, որ ամբաստանյալին դուրս հրավիրելով, դատավորն ինքն է իրեն դուրս դնում դատաքննությունից, որովհետեւ դուրս հրավիրելուց հետո նա այլեւս դատաքննություն շարունակելու իրավունք չունի: Ցանկացած երկրի օրենսդրությամբ այս խնդիրն ունի բավականին հիմնավորված լուծում, այլ ոչ թե դատաքննության բնականոն ընթացքը բացառելուն միտված տարբերակ: Երկրորդ, անընդունելի եւ հիմնավորված չէ, դատական նիստի հետաձգման դեպքում ժամկետի` ազատազրկման ժամկետի մեջ չմտնելու օրենսդրական դրույթը (սա նույնպես կվերանայվի): Վերջին հաշվով մարդը գտնվում է ազատազրկման մեջ, դատարանի դահլիճից հեռացնելու հիմքով համարել, որ նա նաեւ չի գտնվում ազատազրկման մեջ, որեւէ տրամաբանության չի դիմանում: Օրենսդրական փոփոխություններով այդ ժամկետը կմտնի ազատազրկման ժամկետի մեջ: Առաջարկում ենք այն, ինչ ընդունված է միջազգային փաստաթղթերով: Դեռեւս 1973թ. հունվարի 19-ին Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեն ընդունել է մեղադրյալի բացակայությամբ անցկացվող դատաքննությունը կանոնակարգող չափորոշիչները, այնուհետեւ` 1987թ., քրեական արդարադատության պարզեցման վերաբերյալ հանձնարարականը: Եվ այս փաստաթղթերը ընդամենը մեկ հարցի պատասխան շատ հստակ տվել են` եթե ամբաստանյալը դատարանում անհարգալից վերաբերմունք է դրսեւորում դատարանի կամ դատավարության այլ մասնակիցների հանդեպ, խանգարում դատավարության բնականոն ընթացքը, ապա հենց արդարադատության շահերից ելնելով, կարող է դուրս հրավիրվել դատական նիստերի դահլիճից, իսկ դատական նիստը շարունակվում է, սակայն նրա պաշտպանի մասնակցությամբ: Այդ դեպքում նա իր պաշտպանական իրավունքհց չի զրկվում, ժամկետը ավարտվելուց հետո ամբաստանյալր վերադառնում է, նրան հնարավորություն է տրվում ծանոթանալու իր բացակայությամբ անցկացված դատական նիստերի արձանագրությանը: Եթե դատավճռի հրապարակման ընթացքում է ևս խոչընդոտում, այդ դեպքում դարձյալ կարող է հեռացվել դատարանի դահլիճից, սակայն դատավճռի հրապարակումից հետո անմիջապես դատավճիռը հանձնվում է ամբաստանյալին: ՆՏ - Բարեփոխումները միայն սուբյեկտիվ գործոնո±վ էին պայմանավորված: Գ.Դ. - Ոչ: Սահմանադրական դատարանը վերջին շրջանում արդեն 5-րդ անգամ հակասահմանադրական է ճանաչում մեկ Քաղաքացիական դատավարության, մեկ Դատական օրենսգրքի, մեկ քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթները, որոնք ընդունվել են ընդամենը վերջին 2-3 տարիների ընթացքում: ՆՏ - Նախատեսվու±մ են արդյոք փոփոխություններ Քրեական օրենսգրքի 225` Զանգվածային անկարգություններ եւ 300` Պետական իշխանությունը յուրացնելը: Գ. Դ. - Դրանց մի մասը շրջանառության մեջ է դրվել դեռեւս անցյալ տարվա սկզբներին: Ընդգրկել էինք Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 301-րդ (ՀՀ սահմանադրական կարգը բռնությամբ փոփոխելուն ուղղված հրապարակային կոչեր), 225-րդ (զանգվածային անկարգություններ կազմակերպելը) և 225.1-րդ (օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ հրապարակային միջոցառումներ կազմակերպելը եւ անցկացնելը) հոդվածները: Դրանք ուղարկվեցին Վենետիկյան հանձնաժողով, որի եզրակացության մեջ կան և դրական եւ բացասական ՙերանգներ՚: Բնականաբար, դրանք համարժեքորեն հաշվի կառնվեն: ՙԲացասական երանգների՚ մի զգալի մասը գալիս է նրանից, որ մենք բավարար չափով պարզաբանումներ չէինք ներկայացրել նրանց: Իսկ սա ահազանգ է, որ եթե անգամ փորձագետի մոտ է ծագում ոչ հստակ ընկալումը, ուրեմն, սրա վրա եւս պետք է աշխատել. օրենքի հստակությունը պետք է կատարյալ լինի: Կան նաև անառարկելի եզրահանգումներ. օրինակ, ներկայումս 225-րդ հոդվածի առնչությամբ այն միտքն է ամրագրված, որ զանգվածային անկարգությունների կազմակերպիչները ենթարկվում են պատասխանատվության նաեւ դրանց ուղեկցվող սպանությունների համար: Իսկ միջազգային փորձագետների դիտարկումը հետեւյալն է` եթե ինչ-որ մեկը կազմակերպել է զանգվածային անկարգություն, բայց որեւէ կերպ չի համարվում սպանության կոնկրետ հանցակից, ապա նա պետք է պատասխանատվություն կրի միայն զանգվածային անկարգություններ կազմակերպելու համար:
25/10/2008 Մեծ Եղեռնի հարցադրումները` արդարադատության նախարարների քննարկմանը
Ս.թ. հոկտեմբերի 6-7-ին հայաստանի հանրապետության արդարադատության նախարարության պատվիրակությունը պաշտոնական այցով գտնվում էր Սլովակիայում: Իրավական համագործակցության խնդիրների կարգավորմանը նվիրված այդ այցը ուշագրավ է նաև այն առումով, որ շոշափվել է Մեծ Եղեռնը ժխտողների համար քրեական պատասխանատվություն սահմանող օրինագծի հարցը: Այս նկատառումով մի քանի հարցեր ենք ուղղել Արդարադատության նախարար պարոն Գևորգ Դանիելյանին: Հարց: Պարոն նախարար, դեռևս ս.թ. հունիսին Երևան էր ժամանել Սլովակիայի Հանրապետության արդարադատության նախարարության պատվիրակությունը` նախարար Ստեֆան Հարաբինի գլխավորությամբ: Ս.թ. հոկտեմբերի 6-7-ին, դուք պատասխան այց ունեցաք Սլովակիայի Հանրապետություն, որի առնչությամբ պաշտոնական հաղորդագրությունում արձագանք չկար այդ երկրի Կառավարությունում արդարադատության նախարարի նախաձեռնությամբ ներկայացված Մեծ Եղեռնը ժխտելու համար քրեական պատասխանատվություն նախատեսող օրենքի նախագիծը քննարկելու մասին: Այս հանդիպման ընթացքում եղել է որևէ անդրադարձ այդ խնդրին: Պատասխան: Երկու հանդիպումներն էլ բացառապես նվիրված են եղել իրավական համագործակցության խնդիրների կարգավորմանը: Այդ իսկ նկատառումով էլ, երկկողմ բանակցություններից զատ, մեր պատվիրակությունը այցեր է իրականացրել Սլովակիայի Հանրապետության մի շարք դատարաններ, քրեակատարողական հիմնարկներ, նոտարական պալատ և դատավորների ու դատախազների վերապատրաստման ակադեմիա: Ինչ վերաբերում է Սլովակիայի Հանրապետության արդարադատության նախարարի նախաձեռնությամբ 1915թ Մեծ Եղեռնը և Հոլոքոստը ժխտողների համար քրեական պատասխանատվություն սահմանող օրինագիծը այդ երկրի կառավարություն ներկայացնելուն, ապա տեղեկատվության կարգով ներկայացվել է մեր երկրի լրատվամիջոցներին:
Հարց: Այդ օրինագծի նախադեպը, Մեծ Եղեռնի մասով, առկա է Ֆրանսիայում, իսկ Հոլոքոստի մասով` Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում: Ինչևէ, նույնիսկ այդ երկրներում դրանք միանշանակ չեն ընկալվում, քանզի երբեմն դրանք խոսքի ազատության սահմանափակում որակելու փորձեր են արվում: Ինչով էր պայմանավորված Սլովակիայի արդարադատության դիրքորոշումը և ինչպիսին է եղել արձագանքը: Պատասխան: Դուք ճիշտ նկատեցիք, որ վերը նշված օրենսդրական ակտերի շուրջ կան որոշ տարաձայնություններ, սակայն դրանք զուրկ են որևէ իրավական հիմնավորումից և թելադրված են բացառապես քաղաքական նկատառումներով: Ինչ վերաբերում է Սլովակիայի արդարադատության նախարարի հիշյալ հայտարարությանը, ապա վերջինս թելադրված է բացառապես իրավական չափանիշներով: Բացի այդ, պարոն Ս. Հարբինը համարվում է հայ ազգի պատմության և մշակույթի գիտակներից և որևէ կասկած չունի պատմական հիշյալ փաստերի առնչությամբ: Հարց: Կոնկրետ ինչ իրավական չափանիծների մասին է խոսքը: Պատասխան: Մինչ Ձեր հարցին անդրադառնալը, նկատեմ, որ հիշյալ հայտարարության իրավաչափության առնչության հարցը լայն արձագանք էր գտել նաև հենց Սլովակիայի որոշ բարձրաստիճան պաշտոնյաների շրջանում: Մինչ այդ, հիշյալ հայտարարության կապակցությամբ թուրքական դեսպանությունը նոտա էր հղել Սլովակիայի արտաքին գործերի նախարարություն, ինչի քննարկման արդյունքներով այդ գերատեսչության ղեկավարը պաշտոնական գրություն էր ուղարկել Սլովակիայի արդարադատության նախարարին` անիրավաչափ գնահատելով հիշյալ հայտարարությունը: Սակայն պարոն Ս. հարաբինը պատասխան գրությունում բերել էր լուրջ փաստարկներ իր հայտարարության հիմնավորվածության մասին և տվել էր հստակ պարզաբանումներ` այդ երկրի արտաքին գործերի նախարարին: Մասնավորապես, վերջինիս պարզաբանում էր տրվել այն մասին, որ, նախ, Կառավարություն ներկայացված օրինագիծը արդեն իսկ գտնվում է հրապարակային քննարկման փուլում, ինչի մասին իրազեկելը չի կարող իրավաչափ քայլ չհամարվել: Բացի այդ, հղում էր արվել Սլովակիայի պառլամենտի 2004թ նոյեմբերի 30-ի` Մեծ Եղեռնը և Հոլոքոստը դատապարտող որոշման վրա: Պարոն Ս. Հարաբինը նշված գրությունում պարզաբանել էր, որ կառավարությունը չի կարող անտեսել պառլամենտի կողմից ընդունված իրավական ակտը: Ի դեպ, հայկական պատվիրակությունը այցելել և ծաղկեպսակ է դրել Բրատիսլավա քաղաքում 2004թ նոյեմբերի 30-ին, այդ երկրի Պառլամենտի կողմից հայկական Մեծ Եղեռնը դատապարտող որոշում ընդունելու առթիվ կանգնեցված հայկական հուշարձան-խաչքարին: Այդ կոթողը պատրաստվել և Սլովակիա է տեղափոխվել Նիգ-Ապարան հայրենակցական միության կողմից, իսկ հողհատկացման դժվարագույն խնդրի լուծումը միանշանակ կապված է հայ համայնքի ճանաչված ներկայացուցիչ Աշոտ Գրիգորյանի անվան հետ: Այդ հուշարձանի իրավաչափության հարցը ժամանակին ևս բազմիցս արհեստականորեն սրվել է թուրքական դիվանագիտական կառույցների կողմից: Հարց: Ձեր այցի ընթացքում քննարկվել է նշված օրենսդրական ակտի հարցը: Պատասխան: Դա քննարկման առարկա չի եղել: Պարզապես մեր պատվիրակությանը Սլովակիայի արդարադատության նախարարը ներկայացրել է տեղեկատվություն` դրա քննարկման ընթացքի մասին: Ցավոք, այդ պաշտոնատար անձի նկատմամբ տվյալ երկրում Թուրքիայի դեսպանատունն անհարկի հետաքրքրասիրություն է դրսևորում. երբ միասին մասնակցում էինք բրիֆինգի և պատասխանում լրատվամիջոցների հարցերին, դահլիճում ներկա էին այդ դեսպանատան թվով 3 աշխատակիցներ, որոնք ուշի-ուշով հետևում էին, թե վերը նշված հարցի առնչությամբ ուրիշ ինչ նոր հայտարարություններ կհնչեն: Հարց: Իրավական համագործակցության տեսանկյունից ինչ հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել մեզ համար Սլովակիայի Հանրապետության իրավական համակարգը : Պատասխան: Կարծում եմ, որ մենք մեր ուշադրությունը պետք է սևեռենք ոչ միայն կայացած իրավական համակարգ և քաղաքական ավանդույթներ ունեցող, այլև դեռևս անցման փուլում գտնվող և համանման խնդիրներ լուծող երկրների փորձի վրա: Ընդ որում, նպատակահարմար է նախապատվությունը տալ այն երկրներին, որոնք Եվրամիության անդամ են, քանզի վերջիններիս օրենսդրությունը արդեն իսկ հանրաճանաչ փորձագետների դատին է հանձնված եղել: Այս առումով Սլովակիան չափազանց հարմար երկիր է: Նույն հաջողությամբ մենք բազմաթիվ գործնական կապեր ենք հաստատել մերձբալթյան երկրների հետ: Մեզ համար իրավակիրառական տեսանկյունից արժեքավոր կարող է լինել այդ երկրի դատական համակարգը, քրեակատարողական ծառայության առանձնահատկությունները դատական և վարչական ակտերի կատարման ընթացակարգերը և այլն: Առաջիկայում պատրաստվում ենք հանդես գալ մի շարք առանցքային նշանակություն ունեցող նախաձեռնություններով, որոնք միտված կլինեն այդ ոլորտում անհարկի ծախսերի կրճատմանը, համակարգի պարզեցմանը և արդյունավետության բարձրացմանը: Հարց: Այս հարցն ուղղակի առնչություն չունի քննարկվող թեմայի հետ: Վերջին շրջանում որոշ լրատվամիջոցներ Ձեր անձի վերաբերյալ տարաբնույթ ակնհայտ մեղադրանքներ են հնչեցնում, մատնանշելով անգամ կոռուպցիայի փաստեր: Ինչու չեք անդրադառնում այդ մեղադրանքներին: Պատասխան: Ինչ իմաստ ունի անտեղի ծամանակ կորցնել և արձագանքել հորինված պատմություններին, որտեղ անգամ պաշտոնապես տրված տեղեկատվությունն է խեղաթյուրվում և հարմարեցվում իրենց կոնկրետ քաղաքական շահերին: Այդ մարդիկ շարունակում են սովետական մեկնակետով հանդես գալ և հույս են փայփայում, որ իրենց <<լրատվությունը>> կվնասի ինձ. ենթադրվում է, որ ես կզգուշանամ և փորձ չեն անի այլև մերկացնել իրենց քաղաքական նկրտումները: Անհեռանկար դիրքորոշում է: Ցավում եմ միայն, որ այդ կարգի «լրատվությունը» որոշ մարդկանց մոտ շահարկման նյութ է դառնում:
Աղբյուր` ՀՀ արդարադատության նախարարություն
25/10/2008 ՆՈՏԱՐՆԵՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱՊՎԱԾ Է ՆԱԵՎ ՏԱՌԱՉԱՓԻՑ
Հասարակությունն առանձնակի ուշադրություն է դարձնում նոտարների գործունեությանը, մասնավորապես՝ նրանց մատուցած ծառայությունների որակին: Այս բնագավառում տիրող իրավիճակի եւ նախատեսվող փոփոխությունների մասին «Առավոտի» իրավական բաժինը փորձեց պարզաբանումներ ստանալ ՀՀ արդարադատության փոխնախարար Գեւորգ Մալխասյանից:
- Պարոն Մալխասյան, նոտարների գործունեության հետ կապված բազմաթիվ դժգոհություններ կան: Ձեզ հատկապես ո՞ր խնդիրներն են մտահոգում այսօր:
- Նոտարական գրասենյակների գործունեության հետ կապված հասարակության, կառավարության եւ արդարադատության նախարարության մոտ առաջացել են մի շարք խնդիրներ, որոնք ենթակա են շուտափույթ, բայց, միեւնույն ժամանակ, հիմնավոր կարգավորման: Այդպիսի խնդիրներից մեկը նոտարական որոշ գրասենյակներում մեծ հերթերի գոյացումն է եւ դրանով պայմանավորված անհարմարությունները թե՛ քաղաքացիների, թե՛ աշխատակիցների համար:
Մյուս խնդիրը Երեւանի Բաղրամյան պողոտայում գտնվող նախկին N 1 նոտարական գրասենյակի մենաշնորհն էր՝ ժառանգության հարցերով գործառնությունների կատարման ոլորտում, որտեղ կար ընդամենը 1 խորհրդատու եւ ժառանգության հարցերով զբաղվող 3 նոտար: Կան դժգոհություններ նոտարական գրասենյակների կողմից մատուցված ծառայությունների եւ սպասարկման մակարդակի վերաբերյալ (որի ոչ այնքան բարվոք լինելու մասին են վկայում նաեւ 2008թ. հուլիսին տեղի ունեցած նոտարների թեկնածուների քննության արդյունքները, երբ 25 թեկնածուից մասնակցեց 21-ը եւ ոչ ոք չկարողացավ հաղթահարել մրցույթը): Քաղաքացիները դիմում են մեզ՝ ասելով, որ գրասենյակներում չեն կարողանում պատշաճ իրազեկվել մատուցվող ծառայությունների դիմաց գանձվող գումարների եւ տուրքերի, ինչպես նաեւ նոտարական գործառույթներ իրականացնելու համար նախապես պահանջվող ու անհրաժեշտ փաստաթղթերի առկայության մասին, քանի որ այդ ցուցումներով պաստառները փակցված են բարձր տեղում, փոքր տառատեսակով, երբեմն էլ մոտենալու համար դժվար հասանելի վայրերում:
- Որեւէ քայլ այդ կապակցությամբ ձեռնարկվու՞մ է:
- Նախ տեղեկացնեմ, որ ՀՀ արդարադատության նախարարի 2008թ. արդեն ուժի մեջ մտած N 145 հրամանով վերացել է Բաղրամյան պողոտայում գործող նոտարական գրասենյակի՝ ժառանգության հարցերով զբաղվելու մենաշնորհը: Հոկտեմբերի 15-ից հետո մահացած անձանց ժառանգման գործերով քաղաքացիները այսուհետեւ պետք է դիմեն մահացողի բնակության վայրի նոտարական գրասենյակ: Այդ գրասենյակներում հստակ նշված կլինեն այն նոտարների տվյալները, ովքեր իրավասու են զբաղվել այդ գործերով: ՀՀ բոլոր նոտարական գրասենյակներում մեծ տառաչափերով, միանման բովանդակությամբ եւ հասանելի տեղերում փակցված կլինեն նոտարական գործառնությունների եւ մատուցված ծառայությունների հետ կապված գանձվող պետական տուրքերի եւ սակագների արժեքները, պահանջվող փաստաթղթերի ցանկը, ինչպես նաեւ գործառնության համար ներկա գտնվող անձանց կազմը՝ ոչ կարեւոր անձանց ներկայությունից առաջացող լրացուցիչ հերթերից խուսափելու նպատակով:
- Պարոն Մալխասյան, մենք տեղյակ ենք նաեւ, որ նախարարի հրահանգով քաղաքացիներն՝ իրենց ցանկությամբ, կարող են եւ իրավունք ունեն նախապես գրանցվել ընդունելության համար՝ իրենց հարմար օրերին եւ ժամերին: Ուրիշ այլ նորամուծություն կա՞:
- Երեւան քաղաքի նոտարական գրասենյակներում շուտով հայտարարություն կլինի այն մասին, որ եթե քաղաքացին հերթ առաջանալու դեպքում չի ուզում երկար սպասել այդ գրասենյակում, ապա նա իրավունք ունի դիմել այլ նոտարական գրասենյակներ, որոնք զբաղվում են նույն հարցով: Այդ գրասենյակների ցանկն ու հասցեները փակցված կլինեն դրանց համար նախատեսված համապատասխան տեղերում:
- Վերջերս «Լատինական միջազգային նոտարիատի» միության բարձրաստիճան ներկայացուցիչների հետ ՀՀ արդարադատության նախարարությունում կազմակերպվեց սեմինար: Ի՞նչ կհետեւի դրան, ի՞նչ է սպասվում Հայաստանի նոտարիատին:
- Սեմինարի ժամանակ նրանց կողմից ստացվել է առաջարկ՝ ավելացնել նոտարների թվաքանակը, որոնք մեզ մոտ հիմա 70-72 են: Մենք, հավանաբար, եւս գնանք դրան, սակայն հաշվի ենք առնելու նաեւ միջազգային փորձը, որի պրակտիկայում հայտնի են դեպքեր, երբ նոտարների թվի ավելացման պատճառով նոտարներից շատերը մնում են անգործ կամ, շատ հաճախորդ ունենալու ձգտումից թելադրված, նոտարական գրասենյակներն ու նոտարները ընդունում են ցանկացած գործ՝ դրանց բոլորին շուտափույթ լուծում տալու պատճառով թույլ տալով մի շարք թերություններ, որոնք հետագայում դառնում են դատական մեծ քաշքշուկների առարկա: Ուստի մեզ մոտ ՀՀ արդարադատության նախարարի հրամանով կավելանա նոտարների թվակազմը այն գրասենյակներում, որտեղ մեծ հերթեր են գոյանում եւ մեծ քանակությամբ գործեր են մուտքագրվում: Վերանայվելու են նոտարների թեկնածուների հարցաշարերը, պարզեցվելու է այդ քննության ընթացակարգը, կապահովվի թափանցիկությունն ու հրապարակայնությունը՝ ընդհուպ մինչեւ ԶԼՄ-ների ներկայությունը քննություններին: Նախարարությունը մի շարք հասարակական կազմակերպությունների հետ կիրականացնի մոնիտորինգ, թե արդյո՞ք ճիշտ են կատարվող գանձումները, սպասարկման մակարդակը համապատասխանու՞մ է քաղաքացիների շահերին:
Հ. Գ. Արդարադատության փոխնախարար Գ. Մալխասյանը առաջարկում է պետական կազմակերպություններին եւ հատկապես բանկերին, որ այն քաղաքացիները, ովքեր իրենց միջոցով գործարքներ են կատարում, թույլատրել դրանք իրականացնել ոչ միայն իրենց կողմից վստահելի նոտարների, այլեւ քաղաքացու կողմից ընտրված ու իր ցանկությամբ նշված նոտարի միջոցով, քանի որ քիչ չեն դատական պրակտիկայում այնպիսի դեպքերը, երբ քաղաքացիները բողոքում են, որ բանկի վստահված նոտարը կողմնապահ է գտնվել եւ պաշտպանել է բանկի շահերը:
Աղբյուր` «Առավոտ» օրաթերթ
15/07/2008 Գողացված մեքենա ներկրելը կդժվարանա՞
Ըստ արդարադատության նախարարության պաշտոնյաների, Մաքսային օրենսգրքի փոփոխության արդյունքում գողացված մեքենա ներկրելն այլեւս ձեռնտու չի լինի:
Հայաստանում տարեցտարի ավելանում է ար տերկրից ներկրվող հափշտակված մեքենաների քանակը: Շատ դեպքերում դրանք մաքսազերծվում ու Հայաստան են մտնում առանց որեւէ խնդրի, քանի որ մաքսակետում հնարավոր չի լինում բացահայտել, թե դրանք գողացված մեքենաներ են: Երեկ այս մասին ասաց արդարադատության նախարար Գեւորգ Դանիելյանը՝ Մաքսային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին նախագծի քննարկման եւ հանրային լսումների ժամանակ: Ըստ նախարարի, դրա պատճառն այն է, որ մեր Մաքսային եւ Քաղաքացիական օրենսգրքերում բավականին թերի կողմեր կան, ինչը շտկումների եւ լրացումների կարիք ունի: Գ. Դանիելյանի խոսքերով. «Անշուշտ, օրենսդրական ճանապարհով հնարավոր չէ որեւէ հանցագործություն կանխել, սակայն օրենսդրության մեջ տեղ գտած որոշ սողանցքեր նպաստում են հանցագործության կատարմանը»: Նախարարի տեղեկացմամբ, պաշտոնական տվյալներով առ այսօր հայտնաբերվել է դրսից ներկրված գողացված մեքենաների 400 դեպք, սակայն նախարարն ինքն էլ այս տվյալներին չի հավատում. «Սրանք պաշտոնական տվյալներ են, սակայն իրական պատկերը շատ ավելի վատթար է»:
Նախարարության պաշտոնյաները կազմել են «Մաքսային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» նախագիծ եւ հույս ունեն, որ Ազգային ժողովում կգնահատեն իրենց ջանքերն ու հոկտեմբերին օրենքի նախագիծն արդեն ուժի մեջ կմտնի: Ըստ Մաքսային օրենսգրքի փոփոխություններից մեկի, եթե պարզվում է, որ մաքսային սահմանում գտնվող մեքենան հետախուզման մեջ է կամ մեքենայի վրա կան հափշտակության հատկանիշներ, ասենք՝ շարժիչի կամ նույնացման համարի վերադաջվածք կամ համարանիշները ջնջված են, ապա տվյալ մեքենան տեղափոխողը պարտավորվում է ներմուծումից հետո, 10 օրվա ընթացքում, ավտոմեքենան նախնական հայտարարագրել եւ կատարել մաքսային վճարների կանխավճար: Սա նշանակում է, որ տվյալ ներկրողը առանց սեփականության իրավունքի, 2 տարի ժամկետով կարող է տիրապետել այդ ավտոմեքենան, սակայն այդ ժամանակահատվածում այն պետք է գտնվի մաքսային մարմինների վերահսկողության տակ, եւ «սեփականատերը» իրավունք չունի որեւէ գործարք կատարել, ասենք՝ վաճառել, լիազորագրով մեկին հանձնել կամ վարձակալության տալ իր մեքենան: Եվ միայն 2 տարի հետո, եթե արտասահմանում որեւէ սեփականատեր չի հայտնվում կամ վերջինս ապահովագրական ընկերություններից արդեն փոխհատուցում է ստանում եւ իր մեքենան հետ չի պահանջում, նոր միայն այն կարող է պատկանել ներկրողին:
Այս օրենքը, բնականաբար, կգործի միայն այն դեպքում, եթե տվյալ ներկրողը ոչ թե ինքն է գողացել մեքենան, այլ գնել է մի երրորդ անձից եւ տեղեկացված չի եղել փոխադրամիջոցի գողացված լինելու մասին, իսկ եթե պարզվում է, որ գողացողն ու ներկրողը նույն անձն է, ապա նա ենթարկվում է քրեական պատասխանատվության: Նշենք, որ մինչ այսօր էլ այդ կարգի մեքենաները, համաձայն օրենքի, ոստիկանության կողմից տեղում առգրավվում են եւ մինչեւ արտասահմանցի սեփականատիրոջ հայտնվելը, երբեմն նույնիսկ տարիներով մնում են կանգնած տուգանային հրապարակում: Նախագծի քննարկմանը հրավիրված էին նաեւ հասարակական կազմակերպություններ ու այլ շահագրգիռ անձինք, որոնք օրենքի նոր նախագծից այնքան էլ գոհ չէին: Օրինակ, «Օգոստոսի 23, ազգային դաշինք» իրավապաշտպան կազմակերպության ղեկավար Պուշկին Սերոբյանը, նկատի ունենալով այն, որ ներկրողը պետք է 2 տարի սպասի՝ մինչ մեքենայի սեփականատեր դառնա կամ մեքենայի հետ կապված որեւէ գործարք կատարի, ասաց, որ նախագիծը բավականին խիստ է եւ սահմանափակում է սեփականատիրոջ իրավունքները. «2 տարին շատ անխիղճ չափ է»: Դրան ի պատասխան, նախարարն ասաց. «Եթե մարդը հասկացավ, որ 2 տարում չի կարող հափշտակված մեքենան իրացնել, ապա հաջորդ անգամ նա այդ քայլին էլ չի դիմի»:
Աղբյուր` «Առավոտ» օրաթերթ
28/03/2008 Հայաստանն ու Սլովակիան իրավական ոլորտում առավել սերտ կհամագործակցեն
Մինչեւ տարեվերջ Սլովակիայի կառավարությունը կհաստատի ցեղասպանության մերժման ու դատապարտման մասին գործող օրենքում կատարված նոր փոփոխությունները։ Դրանց համաձայն, 2009 թվականի հունվար—փետրվար ամիսներից արդեն քրեական պատասխանատվություն՝ 5 տարի ազատազրկում է նախատեսված, անկախ ազգությունից, այն անձանց համար, ովքեր Սլովակիայի տարածքում կժխտեն հայոց ցեղասպանությունը։ Իսկ հայոց ցեղասպանությունը ժխտող՝ Սլովակիայի քաղաքացիները, որոնք մերժողական դիրքորոշում են հանդես բերում երկրի սահմաններից դուրս, հնգամյա ազատազրկման կդատապարտվեն հայրենիք վերադառնալուն պես։ Նշենք, որ 2004 թվականին Սլովակիայի Ազգային խորհուրդը ճանաչել է հայոց ցեղասպանությունը։ Հայանպաստ այս նորության մասին հայ լրագրողներին հայտնեց Սլովակիայի արդարադատության նախարար, փոխվարչապետ Ստեֆան Հարապին, ով Հայաստանում է գտնվում Հայաստանի արդարադատության նախարարի հրավերով։ Նրա խոսքերով, իրավական վերջին ճշգրտումը մեկ քայլ է դեպի առաջ, նախկինում պատասխանատվության էին ենթարկվում միայն հրեական հոլոքոստը մերժողները։ «Այսպիսով, մենք օրենքի ուժը տարածում ենք մյուս բոլոր ժողովուրդների ցեղասպանությունների վրա»,–հստակեցրեց պաշտոնյան՝ ընդգծելով, որ օրենքի նախաբանում հայոց ցեղասպանությունն առանձնացված է որպես ամենաառաջին ու ամենակարեւոր։ Հատկանշական է, որ մինչեւ այժմ անցած բոլոր քննարկումների ժամանակ օրենքի նախագիծը որեւէ քննադատության չի ենթարկվել։ Ըստ նրա՝ ցանկացած ժողովրդավարական երկիր պետք է նույնքան խիստ լինի այս խնդրում։ Միայն խորհրդարանի ճանաչումով բավարարվելը, ըստ նրա, կնշանակեր անցել ճանապարհի միայն կեսը։ Ս. Հարապին հույս հայտնեց, որ հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած մյուս երկրներն էլ մերժողների համար քրեական պատասխանատվություն կսահմանեն։ Սլովակիայի փոխվարչապետը, ով միաժամանակ քրեական իրավունքի մասնագետ է, կարծում է, որ հայ ժողովուրդը կարող է նվազագույնը պահանջել այն, ինչ ստացել են հոլոքոստի զոհերը։ Նա նաեւ վստահ է. «Մի ամբողջ ժողովրդի դեմ կատարված ոճրագործությունը ոչ մի դեպքում չի կարող անպատիժ մնալ»։ Նրա դիտարկմամբ, մարդու իրավունքների եւ ազատությունների տեսակետից առանցքային նշանակություն ունեցող խոսքի ազատության իրավունքը երբեմն կարող է սահմանափակվել, քանի որ չի կարելի օգտվել այդ իրավունքից եւ ժխտել մեծագույն ոճրագործությունը։ Սլովակիայի 1000 հոգանոց հայկական համայնքի ղեկավար Աշոտ Գրիգորյանը կարծում է, որ օրենքի նոր փոփոխությունները շատ արդիական ու կարեւոր են այն առումով, որ վերջ կդնեն թուրքական մերժողականությանը։ Ներկայում Թուրքիայի ԱԳ նախարարությունը պահանջում է ապամոնտաժել Բրատիսլավայի կենտրոնում դրված հայկական խաչքարը՝ քաղաքական մեծ ճնշումներ գործադրելով։ Օրենքի փոփոխությունները վերջ կդնեն թուրքական այս քայլերին ու պահանջներին։ Նախարարի հավաստմամբ, փոփոխությունների ընդունումից հետո թուրքական դիվանագիտությունը պետք է հաշտվի իր պարտության հետ, քանի որ Սլովակիան կդադարեցնի հուշարձանը ապամոնտաժելու վերաբերյալ բոլոր բանակցությունները։ Խոստովանելով, որ շատ է հարգում հայ ժողովրդին ու Հայաստանը, Սլովակիայի արդարադատության նախարարն ասաց, որ հայ ժողովուրդն ունի հազվագյուտ պատմություն. ամբողջ աշխարհում Հայաստանն առաջինն է պաշտոնապես ընդունել քրիստոնեությունը։ «Հենց այս հավատն է հնարավորություն տվել հայերին ապրել հազարամյակներով, վերապրել ցեղասպանությունը ու շարունակել զարգացումը»,–կարծում է նա։
Երկկողմ համաձայնագիր՝
Մինչ այդ երկու երկրների արդարադատության նախարարներն արդեն ստորագրել էին երկու երկրների արդարադատության նախարարությունների միջեւ իրավական համագործակցության մասին համաձայնագիրը եւ փոխգործակցության զարգացման նոր սկիզբը շնորհավորել մեկ գավաթ շամպայնով։ Գ. Դանիելյանը նկատեց, որ երկու երկրների միջեւ համագործակցությունը իրավական ոլորտում գալիս է դեռեւս կողմերի դատախազությունների միջեւ ստորագրված փաստաթղթից։ «Արդարադատության նախարարությունների միջեւ համագործակցությունը շատ ավելի կարեւոր է, քանի որ դատաիրավական բարեփոխումների ընթացքում մենք զգում ենք այն երկրների փորձի կարիքը, որոնց քաջածանոթ են այս շրջանի դժվարությունները»,–կարծում է նախարարը։ Ըստ բանախոսի՝ սլովակ պաշտոնյան մեծ ներդրում ունի մեր ժողովրդին առնչվող կարեւոր հարցերում։ Մեր երկրի որոշ իրավական կառույցների կարգավիճակը, կառուցվածքն ու լիազորությունները, ինչպես նաեւ որոշ ոլորտների օրենսդրությունը ինչ—որ տեսակետից համահունչ է Սլովակիայում կիրառվող տարբերակներին։ Այս երկրի օրինակով մեր պետությունում ստեղծվեց հատուկ քննչական ծառայությունը։ Հայկական կողմը կարող է օգտվել Սլովակիայի պարզ հարկային քաղաքականությունից, որի արդյունքում կտրուկ աճել են օտարերկրյա ներդրումները, մեղմվել են կոռուպցիոն ռիսկերը եւ այլն։ Նոտարական գրասենյակների գործունեության բարելավման եւ դատարանների անկախության խնդիրներում սլովակ գործընկերները խորհուրդ են տալիս չընկնել ծայրահեղությունների մեջ։ Ս. Հարապին հրավիրեց Գ. Դանիելյանին այցելել Սլովակիա՝ խոստանալով ներկայացնել գործադիրից միանգամայն անկախ իրենց դատական իշխանության դրական ու բացասական կողմերը։ Որպեսզի լրագրողները չզարմանան, թե ինչպիսի բացասական կողմ կարող է ունենալ դատական համակարգի այդքան ցանկալի անկախությունը, սլովակ պաշտոնյան պատկերավոր նշեց, որ իր երկրում դատավորներն արդեն այնքան անկախ են, որ սկսել են անկախանալու փորձեր անել նաեւ օրենքներից, Սահմանադրությունից ու իրենց պարտականությունները լավ կատարելուց։ «Դատարանների նկատմամբ վերահսկողությունը Հայաստանը պետք է աչքաթող չանի»,–խորհուրդ է տալիս նա՝ բացատրելով, որ սա նաեւ չի նշանակում, թե իշխանությունները պետք է խառնվեն դատական գործերին։ Ս. Հարապիի գնահատմամբ, ստորագրված համաձայնագիրը շատ կարեւոր է ու մեծ արժեք է ունենալու։ Այն հիմք կհանդիսանա նաեւ դատական ոլորտում շփումների համար, ինչպես նաեւ կապահովի երկու երկրների միջեւ փորձի փոխանակումը, կլինեն փորձագետների փոխայցեր։ «Մենք արդեն որոշակի ճանապարհ անցել ենք դատաիրավական բարեփոխումների առումով եւ հաճույքով կփոխանցենք մեր փորձը՝ հայ գործընկերներին նաեւ զերծ պահելով մեր սխալներից ու փորձություններից»,–եզրափակեց նա։
Աղբյուր` «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթ
28/03/2008 ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՆ ԷԼ ԳՈՀ ՉԷ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻՑ
Հարցազրույց ՀՀ արդարադատության նախարար ԳԵՎՈՐԳ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ հետ - Պարոն Դանիելյան, մեր խորհրդարանի պատգամավորների միջեւ արդարադատության համակարգը կարծես տարբերություն է դնում: Երեք պատգամավոր ՀՀԿ-ից ու ԲՀԿ-ից ստորագրեցին մեր գործընկեր, «Հանրապետություն» կուսակցության նեկայացուցիչ Սուրեն Սուրենյանցին ազատ արձակելու միջնորդության տակ, եւ նա ազատ արձակվեց: Ինչո՞ւ նույն կերպ հաշվի չեն առնվում «Ժառանգության» ու ԲՀԿ-ի անդամ 9 պատգամավորների ստորագրությունները, ովքեր միջնորդում են ազատ արձակել պատգամավորներ Հակոբ Հակոբյանին, Սասուն Միքայելյանին ու Մյասնիկ Մալխասյանին (վերջինիս համար միջնորդել է նաեւ անկախ պատգամավոր Լյովա Խաչատրյանը): Ի՞նչ տարբերություն կա այդ պատգամավորների միջեւ: - Տարբերություն ի՞նչ իմաստով: Եթե մենք տարբերություն ենք դնում` հաշվի առնելով կոնկրետ անձի` ոչ միայն պատգամավորի կողմից թույլ տրված արարքի ծանրությունը, հանրային վտանգավորությունը, այս առումով պարտադիր տարբերություն պետք է դրվի, որովհետեւ յուրաքանչյուր դեպքում քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը, իսկ հետագայում նաեւ արդեն դատարանը, որոշումներ կայացնելիս պետք է անհատական մոտեցում ցուցաբերի: - Այսինքն` մեր խորհրդարանի պատգամավորները հանրությանը վտա՞նգ են սպառնում: Սա՞ է պատճառը, որ նրանց ազատ չեն արձակում: - Ոչ: Վտանգավորության աստիճանը ես բերեցի որպես մասնավոր օրինակ: Դրան զուգահեռ հաշվի են առնվում նաեւ մի շարք այլ հանգամանքներ, որոնք որպես կանոն պայմանավորում են խափանման միջոցի ընտրությունը: Դա կարող է լինել մի դեպքում ասենք հիմնավոր կասկածները, որ այս կամ այն անձը, գտնվելով ազատության մեջ, կարող է ազդել քննության վրա. վկաների, տուժողների վրա, խոչընդոտել նախաքննությանը: Կամ գուցե կան ուրիշ տվյալներ, ես ուղղակի չեմ տիրապետում այդ տվյալներին: - Այսինքն` բացառո՞ւմ եք, որ կարող են լինել նաեւ քաղաքական որոշումներ, որին ենթարկվեն իրավապահները: - Միանշանակ պետք է պատասխանեմ` ոչ: Եթե որեւէ իրավասու մարմին` լինի դատարան կամ նախաքննության մարմին, չի կարողանալու բերել այնպիսի հիմնավորումներ, որոնք օրենքից են բխում, ապա ցանկացած ենթադրություն կարելի է անել` այդ թվում նաեւ այն ենթադրությունը, որը Դուք եք հնչեցնում: Բայց եթե նրանք կբերեն հիմնավորումներ, որոնք օրենսդրության մեջ կտեղավորվեն, ապա այսպիսի ենթադրությունները կմնան ենթադրություններ: - Պարոն Դանիելյան, գաղտնիք չէ, որ հասարակության լայն զանգվածները չեն վստահում արդարադատության համակարգին: Ի՞նչ եք կարծում, հնարավո՞ր է, որ երբեւէ վերականգնվի հասարակության վստահությունը դատարանների նկատմամբ: - Ինձ դա նույնպես անհանգստացնում է, ես դա չեմ թաքցնում: Այսօր ես դա համարում եմ դատաիրավական բարեփոխումների թիվ մեկ խնդիրը եւ շատ միջոցներ են հիմա ձեռնարկվում նաեւ այս փուլում` ուղղված ձեր կողմից բարձրացված խնդրի լուծմանը: Ես ավելի քան համոզված եմ, որ եթե ոչ կարճ ժամանակում, ապա մոտ ապագայում այս խնդրի լուծման մեջ մենք դրական տեղաշարժեր կտեսնենք: Մենք հիմա ցավալի մի իրավիճակի հետ գործ ունենք. երբ մարդուն բացատրում ենք, որ իր խախտված իրավունքները նա կարող է վերականգնել միայն դատարան դիմելու միջոցով (իսկապես կան այդպիսի իրավիճակներ), նա ասվածն ընդունում է որպես վիրավորանք: Սա պետք է անհանգստացնի բոլորիս, եւ ամեն ինչ արվելու է, որպեսզի վստահությունը վերականգնվի: - Այսօր արդեն պաշտոնաթող դատավոր Պարգեւ Օհանյանը, տարիներ առաջ, երբ դեռ աշխատում էր արդարադատության համակարգում, հայտարարեց, որ եթե ցանկություն կա վստահություն ձեռք բերել արդարադատության համակարգի նկատմամբ, ապա կոռուպցիայի դեմ պայքարն առաջին հերթին պետք է սկսել հենց դատարաններից: Կիսո՞ւմ եք այս տեսակետը: Արդյո՞ք կոռուպցիան է պատճառը: - Ես նման վերացական դատողություններով երբեք չեմ փորձում վերլուծություն կատարել եւ փորձել պատճառները բացահայտել: Ո՞վ ասաց, որ հենց դատարաններից պետք է սկսել: - Դատավորը: - Նույն ինքը` ոստիկանը, դատախազը կարող են նման բան հայտարարել, բայց որեւէ մեկը ինձ չի կարող ներկայացնել սպառիչ ինչ-որ չափանիշ, որ հենց դատարաններից պետք է սկսել: Այո, դատարաններում կա հիմնախնդիր, բայց թե ինչից պետք է սկսել, դա, կներեք, պոպուլիստական, դիլետանտական մոտեցում է: Մոտեցումը պետք է լինի ամբողջական: Միգուցե այդտեղ շեշտվել է այն, որ ընդունենք այս կամ այն համակարգում կոռուպցիան ավելի շատ է տարածված, քան մյուսում, բայց դա չի նշանակում, որ պետք է սկսել հենց այդ համակարգից: - Ո՞ր համակարգից պետք է սկսել կոռուպցիայի դեմ պայքարը: - Ամբողջ պետական ապարատից: Եվ ոչ միայն պետական ապարատից. նաեւ հասարակությունից: Այսօր հասարակությունը պահանջատիրոջ դերում է հանդես գալիս: Այսինքն` մտածելակերպն այսպիսին է` պետությունը պետք է ինչ-որ բան ձեռնարկի ինձ համար, ես պետք է նրանից պահանջեմ, դժգոհեմ, բայց ինքս անելիք չունեմ: Քանի մենք չենք ձերբազատվել այսպիսի մտայնությունից, նույնիսկ եթե ամբողջ պետական համակարգից սկսենք, հաջողություն չենք ունենալու: Սա ընդհանուր գործ է: Ցանկացած զանցանքի դեմ պայքարը կոնկրետ ոստիկանի կամ պետական իրավասու այլ մարմնի խնդիրը չէ: Իհարկե, առաջին հերթին նրա խնդիրն է, բայց ոչ ոք չպետք է ասի, թե դա իմ խնդիրը չէ: Նույն այս ակտիվ հասարակությունը ձեռնպահ է մնում իրեն հայտնի տեղեկությունը հայտնելուց: - Բայց փորձը ցույց է տալիս, որ քաղաքացու հաղորդած որեւէ տեղեկության ընթացք չի տրվում, եթե չկա դրա համար քաղաքական որոշում: Մասնավորապես Արամ Կարապետյանի նկատմամբ հարուցված քրեական գործը վկայությունն է այդ իրողության: Նա խոսեց իշխանական վերնախավում առկա աղաղակող կոռուպցիոն դրսեւորումների մասին, նրան կալանավորեցին: Ի՞նչ եք կարծում, արժե՞ նույն իրավապահներին վստահել: - Քանի որ կոնկրետ Արամ Կարապետյանի նկատմամբ քրեական գործ է հարուցված, ես չեմ ուզում գնահատական տալ: Նա կատարե՞լ է սուտ մատնություն, թե ոչ, ցույց կտա քննությունը: Բայց մենք ցավոք շատ ենք տրվում մերկապարանոց, ճչացող փաստեր բերելուն: Իսկ երբ նույն այդ աղբյուրներին փորձում ենք խնդրել, անգամ համոզել, որ խոսքերի ապացույց փաստեր ներկայացնեն, փաստեր չունեն: Այսինքն դուք շփոթում եք տեղեկատվությունը քաղաքական շոուի հետ. դրանք տարբեր բաներ են: Այսօր ցանկացած մեկը կարող է քաղաքական դիվիդենտներ ձեռք բերելու համար նման հայտարարություններ անել: Որեւէ իրավապահ մարմին, հավատացած եղեք, չի կարող այդպիսի քաղաքական հայտարարությունների հիման վրա կառուցել կոռուպցիայի դեմ պայքար: Ռոմանտիկան թողնենք մի կողմ եւ խոսենք այն մասին, որ մարդիկ իսկապես իրազեկված են եւ իրենց ունեցած տեղեկությունները չեն հայտնում տարբեր պատճառներով: Չկարծեք թե լուրջ մեղադրանք ունեմ հասարակության նկատմամբ, բացարձակ: Բա ինչու ենք մենք այսօր խոսում վկաների, տուժողների պաշտպանության մասին, ուրեմն տեսնում ենք, որ կա նաեւ խնդիր վկայի պաշտպանվածության հարցում: - Այս խնդիրների լուծման համար Դուք քաղաքական կամ, ընդհանրապես, կամք տեսնո՞ւմ եք: - Միանշանակ: Եթե Դուք համադրեք մեր երկրի օրենսդրությունը եվրոպական երկրների օրենսդրության հետ, ապա կտեսնեք, որ անգամ էական տարբերություն չկա: Հետեւաբար միայն օրենսդրության խնդիրը չէ, նաեւ օրենսդրության կիրառման խնդիրն է: Ինչպես դուք եք երբեմն սիրում հերթականություն սահմանել` սկզբում օրենսդրությո՞ւնը լավացնել, հետո նոր պրակտիկան, թե՞ հակառակը: - Եվ ո՞րն է առաջնայինը: - Երկուսը միասին պետք է անել:
Աղբյուր` «Չորրորդ իշխանություն» օրաթերթ
28/03/2008 ԱԿԱՆԻ ՄԱՍԻՆ ԱԿՆԱՐԿՆԵՐԸ ՌՈՄԱՆՏԻԿԱՅԻ ՈԼՈՐՏԻՑ ԴՈՒՐՍ ԵՆ
Հարցազրույց արդարադատության նախարար, արդարադատության երկրորդ դասի պետական խորհրդական ԳԵՎՈՐԳ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ հետ:
¬Ըստ Լ.Տեր-Պետրոսյանի, Սահմանադրական դատարանն իր որոշման մեջ շրջանցել, գնահատական չի տվել իր կողմից բարձրացված այն հարցին, որ նախագահի թեկնածու Սերժ Սարգսյանը, Ընտրական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի համաձայն, իրավունք չուներ առանց իր պաշտոնական լիազորությունները դադարեցնելու, մասնակցել ընտրություններին: Այնուհետեւ նշել է, որ Սահմանադրական դատարանում գործի քննության ժամանակ երկրում հայտարարված է եղել արտակարգ դրություն, մինչդեռ սահմանադրության 53.1. հոդվածի համաձայն, արտակարգ դրության պայմաններում նախագահի ընտրություն չի անցկացվում: Այս երկու փաստարկների հիման վրա եւ ընդգծելով, որ Սահմանադրական դատարանն այս խնդիրը շրջանցել է, Լ.Տեր-Պետրոսյանը հրապարակավ հայտարարել է, թե Սահմանադրական դատարանն ականապատել է Սերժ Սարգսյանի լեգիտիմությունը: Ի՞նչ կասեք այս կապակցությամբ: ¬Սա այն դեպքն է, երբ կցանկանայի հարցին հարցով պատասխանել. ի՞ նչ եք կարծում, եթե Սահմանադրական դատարանում քննությունը եւս համարվում է ընտրական գործընթաց կամ ընտրությունների ժամանակ իրականացվող գործառույթ, ապա ի՞նչ է քննում վերջինս£ Չէ՞որ սահմանադրության 100-րդ հոդվածի 3.1 կետի համաձայն, Սահմանադրական դատարանը §լուծում է Հանրապետության Նախագահի եւ պատգամավորների ընտրությունների արդյունքներով ընդունված որոշումների հետ կապված վեճերը¦: Մի՞թե պարզ չէ, որ որեւէ գործընթացի արդյունքների մասին կարելի է խոսել միայն դրանց ավարտից հետո, եւ որ ընտրություններն ավարտվում են դրանց արդյունքների վերաբերյալ լիազոր մարմնի կողմից որոշում ընդունելու պահից, իսկ այդ ակտի բողոքարկումը բնավ ընտրական գործընթաց չէ: Այս նկատառմամբ ակնհայտ է, որ որեւէ, այսպես կոչված, ականի մասին ակնարկը սոսկ ռոմանտիկայի ոլորտից է: Ինչ վերաբերում է ձեր այն հարցին, թե Սահմանադրական դատարանն իբր շրջանցել է Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի խախտման փաստի վերաբերյալ դիմումը, մեղմ ասած, հիմնազուրկ է: Վերջին հաշվով, գործ ունենք հրապարակված փաստաթղթի հետ, որում համարժեք իրավական գնահատական է տրված հիշյալ հարցի կապակցությամբ ե°ւ դիմողի, ե°ւ պատասխանողի փաստարկներին: Ամենայն հավանականությամբ, առկա է այն թյուր պատկերացումը, թե Սահմանադրական դատարանը պարտավոր էր ուղղակի նշել այդ հոդվածի տարաբնույթ մեկնաբանության վերաբերյալ իր դիրքորոշումը, մինչդեռ նույն հարցի առնչությամբ նշված որոշման մեջ առավել քան հստակ անդրադարձ կա 11-րդ կետում. §Ընտրությունների արդյունքների վրա ազդող կարող են դիտվել այն իրավախախտումները, որոնք աղավաղում են քաղաքացիների ընտրական իրավունքի իրացման ընդհանուր պատկերը, հնարավորություն չեն տալիս հստակ եզրակացության հանգել ընտրությունների վերջնական արդյունքների վերաբերյալ: Միաժամանակ, պասիվ ընտրական իրավունքի պաշտպանության շրջանակներում ընտրությունների արդյունքների վրա տարաբնույթ խախտումների ազդեցության գնահատման արդյունքում չի կարող ոտնահարվել իրենց ընտրությունն օրինական եղանակով կատարած ընտրողների ակտիվ ընտրական իրավունքը¦: Այսպիսով, Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգրքի 78-րդ հոդվածի որեւէ խախտում թույլ չի տրվել, իսկ խնդիրը քննարկման առարկա է դարձել Սահմանադրական դատարանում: Հավելեմ նաեւ, որ հիշյալ օրենսգիրքն է տարբերակում քաղաքական, հայեցողական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց պետական ծառայողներից. դա հստակ բխում է 22 1-րդ հոդվածից: ¬Շահարկվում է նաեւ այն խնդիրը, թե §Ժողովներ, հանրահավաքներ, երթեր եւ ցույցեր անցկացնելու մասին¦ Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին¦ օրենքի ընդունմամբ խախտվել են մեր երկրի սահմանադրությունը եւ Հայաստանի վավերացրած միջազգային իրավական փաստաթղթերը: Այս ամենում որեւէ ճշմարտություն կա՞: ¬Դա, ինչպես եւ նախորդը, նույնպես չարչրկված հարց է: Ընդ որում, այն տպավորությունն է, որ միեւնույն ակնհայտ անհիմն դիրքորոշման մասին հետեւողականորեն ու հաճախակի բարձրաձայնելը կարող է եւ այն դարձնել համոզիչ: Եթե դա այդպես է, ապա այդ հնարքը նախատեսված է բացառապես կենցաղային շրջանակներում օգտագործելու համար: Ես հետեւել եմ Ազգային ժողովում այդ օրենքի նախագծի քննարկման ողջ ընթացքին եւ կարող եմ պնդել, որ հեղինակի կողմից բերվեցին միանգամայն հիմնավորված փաստարկներ: Դժվար չէ նկատել, որ հիշյալ իրավունքի սահմանափակումներ նախատեսված են ինչպես սահմանադրությամբ, այնպես էլ Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած միջազգային պայմանագրերով: Այսպես, սահմանադրության 43-րդ հոդվածով միանշանակ ամրագրված է, որ որոշ հիմնական իրավունքներ եւ ազատություններ, այդ թվում` սահմանադրության 29-րդ հոդվածով ամրագրված խաղաղ հանրահավաքներ անցկացնելու իրավունքը, §կարող են սահմանափակվել միայն օրենքով, եթե դա անհրաժեշտ է ժողովրդավարական հասարակությունում պետական անվտանգության, հասարակական կարգի պահպանման, հանցագործությունների կանխման, հանրության առողջության ու բարոյականության, այլոց սահմանադրական իրավունքների եւ ազատությունների, պատվի եւ բարի համբավի պաշտպանության համար¦: Վերը նշված հիմքերով սահմանափակումները նույնությամբ ամրագրված են նաեւ Մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին Կոնվենցիայի 11-րդ եւ Քաղաքացիական եւ քաղաքական իրավունքների մասին Դաշնագրի 21-րդ հոդվածներով: Այս սահմանափակումները նաեւ հանրաճանաչ միջազգային նորմերով ամրագրելն ինքնանպատակ չէ: Վերջին հաշվով, ընդգծվում է այն գաղափարը, որ որոշ իրավունքների եւ ազատությունների անսահմանափակ կիրառումը անխուսափելիորեն հանգեցնում է այլոց իրավունքների ոտնահարմանը: Միջազգային հանրությունը եւս ելակետ է ընդունում այն պարզ իրողությունը, որ յուրաքանչյուրի ազատությունը կարող է եւ պետք է սահմանափակվի այնքանով, որքանով անհրաժեշտ է այլ անձի ազատությունը չխաթարելու համար:
ԱՄԵՆ ԻՆՉ ԱՐՎԵԼ Է ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄ
Իսկ շահարկողները խեղաթյուրում են փաստերը
¬Այսօր ոմանք հայտարարում են, թե արտակարգ դրություն հայտարարելով, հանրապետության նախագահը խախտել է մեր երկրի սահմանադրությունը եւ միջազգային իրավունքի նորմերը: Իրականության հետ որեւէ աղերս ունի՞ այս պնդումը: ¬Դա մերկապարանոց հայտարարություն է: Ավելին. խեղաթյուրելով փաստերը, պնդում էին, թե իբր միջազգային իրավասու կառույցներն են այդ տեսակետի հեղինակը: Նկատենք, որ հրամանագրի հիմքում դրված են որոշակի սահմանադրական նորմեր: Նախ, սահմանադրության 44-րդ հոդվածը լիազորում է նախագահինª օրենքով սահմանված կարգով սահմանափակել մարդու եւ քաղաքացու առանձին իրավունքներ եւ ազատություններ` արտակարգ դրության ժամանակ: Ընդ որում, բացառություն են միայն սահմանադրության 15, 17-22 եւ 42-րդ հոդվածնեով ամրագրված իրավունքները եւ ազատությունները, ինչի առնչությամբ նշենք, որ հրամանագրում դրանց վերաբերյալ որեւէ դրույթ չկա: Արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի վերաբերյալ օրենք դեռ չի ընդունվել, սակայն սահմանադրության 117-րդ հոդվածի 6-րդ մասը հստակ ամրագրում է. §Մինչեւ արտակարգ դրության իրավական ռեժիմի սահմանումն օրենքով սահմանադրական կարգին սպառնացող անմիջական վտանգի դեպքում Հանրապետության Նախագահը, խորհրդակցելով Ազգային ժողովի նախագահի եւ վարչապետի հետ, իրականացնում է իրավիճակից թելադրվող միջոցառումներ եւ այդ մասին ուղերձով դիմում ժողովրդին¦: Ինչ վերաբերում է միջազգային փաստաթղթերին, ապա բավական է ծանոթանալ Մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների պաշտպանության վերաբերյալ Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածին, որպեսզի պարզ դառնա, որ վերը նշված ինստիտուտը միջազգային ճանաչում ու կիրառում ունի: Ընդ որում, սահմանադրության 44-րդ հոդվածը տառացիորեն կրկնում է նշված Կոնվենցիայի համապատասխան դրույթները: Ի դեպ, ցավալի է, բայց մեր երկրի պատմությունից հայտնի են առանց սահմանադրական հիմքի արտակարգ դրություն հայտարարելու բազմաթիվ օրինակներ: Այսպես, 1991-93թթ., սոսկ §ՀՀ Նախագահի մասին¦ ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 15-րդ կետի հիմքով (այդ օրենքը ներկայումս ուժը կորցրել է) 6 անգամ արտակարգ դրություն է հայտարարվել հանրապետության որոշակի տարածքներում: Ընդ որում, որպես կանոն, դրանք ուղեկցվել են պարետային ժամ սահմանելով. դա այն ժամանակ դեռ մոդայիկ էր եւ իներցիայով պահպանվել էր խորհրդային ժամանակներից: Երբ խոսքը սահմանափակումների մասին է, հիշենք, որ դրան դիմելու համար հաճախ պետք էլ չէր լինում կիրառել արտակարգ դրության ինստիտուտը: Ամեն ինչ արվում էր խորհրդային իրավական ռեժիմին բնորոշ կանոններով` խստորեն պահպանելով նախկին ավանդույթները: Այս առումով բնորոշ է 1994թ. դեկտեմբերի 28-ին ընդունված եւ նույն օրն էլ ուժի մեջ մտած §Հայ հեղափոխական դաշնակցություն¦ հասարակական-քաղաքական կազմակերպության գործունեությունը ժամանակավորապես դադարեցնելու մասին¦ հրամանագիրը: Եթե կարծում եք, թե դրա հիմքում անգամ գեթ մեկ օրենսդրական նորմ է դրված, ապա չարաչար սխալվում եք. այդ հրամանագիրն ունիկալ է իր տեսակի եւ իրավունքի պատմության մեջ, դրանում բացարձակապես հղում չկա որեւէ իրավական ակտի վրա: Այսինքնª անպատժելիության մթնոլորտում անգամ հոգ չի տարվել գոնե ձեւական հիմքեր ստեղծելու ուղղությամբ: Ընդ որում, խոսքը մի հրամանագրի մասին է, որով ոչ ավելի, ոչ պակաս դադարեցվել է կուսակցության գործունեությունը: Ցավոք, օրինակները եզակի չեն, բայց, բարեբախտաբար, դա անցյալ է: ¬Արտակարգ դրության մասին մարտի 1-ի հրամանագրում, ինչպես նաեւ մարտի 13-ի` նույն հրամանագրում փոփոխություններ կատարելու մասին հրամանագրում, կային մամուլին վերաբերող որոշ սահմանափակումներ: Մինչ օրս շահարկվում է, թե այս սահմանափակումներով խախտվել են Հայաստանի սահմանադրությունը եւ մարդու իրավունքների, մասնավորապես խոսքի ազատությանը վերաբերող միջազգային փաստաթղթերը: Իրականում նման խախտում թույլ տրվե՞լ է: ¬Այս հարցին անդրադառնալիս դարձյալ պետք է հղում անեմ սահմանադրության վերը նշված հոդվածների վրա: Իրավական հիմքերի առումով հիշյալ հրամանագիրը խոցելի չէ: Խնդիրը շահարկողները շրջանցում են այն, որ իրավունքը սահմանափակելու համար եղել են եւ կան իրավաչափ հիմքեր, եւ որ միջազգային հանրաճանաչ նորմերով խոսքի ազատության իրավունքը բացարձակ չէ, այն եւս ենթակա է սահմանափակումների այն հիմքերով, որոնց անդրադարձանք խաղաղ հանրահավաքների առնչությամբ խոսելիս: Ընդ որում, պարզ էր նաեւ, որ այդ սահմանափակման նպատակը հասարակությանը պետական անվտանգության նկատառումներով զերծ պահելն էր ակնհայտ սադրիչ տեղեկատվությունից: Հաճախ է խոսվում այն մասին, որ Եվրամիության անդամ երկրներում խոսքի ազատության սահմանափակման օրինակների չի կարելի հանդիպել: Շուտով մի առիթով կներկայացնենք նաեւ այդ երկրների փորձը եւ պարզ կդառնա, որ նրանք ավելի հետեւողական են իրենց պետական անվտանգությունը պաշտպանելու հարցում, անհամեմատ ավելի խիստ պատժաչափեր են նախատեսում այդ արժեքները ոտնահարող խոսքի ազատության չարաշահումների համար: Հարկ եմ համարում ընդգծել, որ պետության, երկրի անվտանգությունը, այլոց իրավունքները հարգելը վերացական հասկացություններ չեն, չի կարելի այդ արժեքների անտեսմամբ պոպուլիստական հայտարարություններ անել ժողովրդավարության վերաբերյալ: Աղբյուր` Հայոց Աշխարհ օրաթերթ
09/02/2008 «ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՉԻ ԴԱԴԱՐԻ ԳՈՐԾԵԼՈՒՑ»
Չնայած ՀՀ արդարադատության շենքում այսօր տեղի ունեցած հրդեհին, նախարարության աշխատանքները ոչ մի րոպե չեն դադարեցվելու,- հայտնել է ՀՀ արդարադատության նախարարության մամուլի քարտուղար Լանա Մշեցյանը Panorama.am-ի հետ զրույցում: Նրա խոսքով, նախարարության կոլեկտիվը ժամանակավորապես կտեղակայեն նախարարության ենթակառուցվածքային ստորաբաժանումների շենքերում և այլ հիմնարկներում: Այսպես, արդարադատության նախարար Գևորգ Դանիելյանը կգտնվի Դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայության շենքում (Աջափնյակի համայնք), նախարարի տեղակալ Գևորգ Կոստանյանը, ով զբաղվում է Եվրոպական դատարանի հարցերով, ժամանակավորապես իր աշխատանքները կկազմակերպի ԱԳՆ-ի տարածքում: Աշխատակազմի մի մասը կտեղափոխվի Պետռեգիստրի շենքում, մյուսը` Քրեակատարողական վարչությունում: Մամուլի քարտուղարի տեղեկացմամբ, նախարարության որոշ գույք և համակարգիչներ փրկվել են հենց աշխատողների ուժերով: Հետաքննության նախնական վարկածով, Նախարարության շենքում հրդեհի առաջացել է էլեկտրալարերի բռնկումից: Փաստի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ: Հրդեհը գնահատված է որպես երրորդ աստճանի բարդության: Հիշեցնենք, որ դրա պատճառով ամբողջովին այսօր այրվել են արդարադատության նախարարության շենքի երրորդ, չորրորդ հարկերն ու տանիքը:
Աղբյուր` Panorama.am
15/01/2008 ДОКУМЕНТЫ ОТПРАВЛЕНЫ ПО НАЗНАЧЕНИЮ
7 января в Министерстве юстиции завершили работу по программе "АХА". Это был последний день отправки документов в офис фонда страховых компенсаций "АХА". По словам советника министра юстиции РА Тамары ШАКАРЯН, общее число отправленных заявлений составляет 3840. Напомним, что с июля прошлого года в Министерстве юстиции была создана рабочая группа по оказанию юридической помощи потомкам жертв Геноцида армян в Турции, бывших вкладчиками вышеназванной компании. В специально отведенных для общения с посетителями комнатах молодые юристы под руководством Т. Шакарян вначале ежедневно, а в последние месяцы 3 раза в неделю принимали в день по несколько десятков человек, терпеливо ожидавших своей очереди. Изучались принесенные ими документы и в случае соответствия необходимым требованиям для граждан составлялись заявления, которые сотрудники Минюста пересылали по назначению. РЕЧЬ ИДЕТ О ТЕХ, ЧЬИ ПРЕДКИ БЫЛИ ВКЛЮЧЕНЫ В СПИСОК , представленный офисом "АХА", с которым можно ознакомиться как на соответствующем сайте, так и на сайте Министерства юстиции. Отметим, что все расходы по оказанию консультаций, составлению заявлений и пересылке документации по назначению - в офис главы фонда страховых компенсаций в Лос-Анджелесе - Минюст полностью взял на себя. Даже в случаях, когда данных, представленных для обоснования родства с лицами, указанными в списке, оказывалось недостаточно (а таких случаев было немало) , юристы, не жалея времени, объясняли посетителям форму составления документов и адрес, по которому их следует отправить. Впрочем, было несколько случаев, когда задачу юристов удалось значительно облегчить: в числе посетителей оказались граждане, сумевшие сохранить полисы страховой компании. Их хранили как семейную реликвию, передавая от отца к сыну. Вполне понятно, что в таких случаях других доказательств не требовалось. "Для этих людей главное в получении компенсации не сам факт денег, а восстановление справедливости. Что же касается суммы, многие, получив ее, собираются потратить не на удовлетворение собственных нужд, а на благотворительные цели, - рассказывает Т. Шакарян. - В частности, речь идет о перечислении на счета детских домов, учреждений для престарелых и т. д. " По словам нашей собеседницы, несмотря на завершение программы "АХА" (последний день приема посетителей - 20 декабря, а отправки документов - 7 января) , о чем общественность была неоднократно проинформирована, телефон в комнатах сотрудников программы продолжает настойчиво звонить: люди, опоздавшие по каким-то причинам, желают получить консультацию, прийти на прием и добиваться включения в программу. "Помочь в таких случаях мы уже не в силах: установленный срок прошел, и компенсацию получат лишь те, кто уложился в его рамки", - говорит Т. Шакарян. Стоит отметить, что работа юристов министерства заслуживает самой высокой оценки, о чем свидетельствуют многочисленные положительные отзывы граждан. Миссия Минюста на этом выполнена. Следующий этап - выплаты компенсаций, что уже вне компетенции наших государственных структур. Напомним, что общая сумма выплат - более $17 млн. Реально из этой суммы граждане получат $11 млн. Աղբյուր` golos.am
27/11/2007 «ՆԱԽԱՐԱՐՆ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԽՆԴԻՐԸ ԾԱՅՐԱՀԵՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԵՋ ՉԴԻՏԱՐԿԵԼ»
«Չկա վստահություն պետական մարմինների նկատմամբ չի լինի նաև դրական աշխատանք»,-այսօր այսպիսի կարծիք հայտնեց ՀՀ արդարադատության նախարար Գևորգ Դանիելյանը`«ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի, ԵԽ մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի և Մարդու իրավունքների Եվրոպական դատարանի միջև համագործակցության հեռանկարները» խորագրով գիտաժողովի ժամանակ:
Նախարարը Մարդու իրավունքների ազգային ինստիտուտների դերի բարձրացման հարցն այսօր բավականին արդիական է համարում: «Մենք շատ դեպքերում հրապուրվում ենք նոր ինստիտուտներով, երբեմն չընկալելով, որ դրանք, գոնե մեր իրավական համակարգում, բավարար չափով կիրառելի չեն, փոխարենը` մոռանում ենք այն ինստիտուտների մասին, որոնք այսօր էլ արդեն կարելի է կիրառել և ակնկալել մեծ արդյունավետություն մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում»,-ընդգծեց Գ. Դանիելյանը:
Նրա համոզմամբ, եթե շատանում է բողոքների թիվը, դա դեռ չի նշանակում, թե խախտումներն են շատացել, թեև դա ևս բացառված չէ: Նախարարի կարծիքով, այժմ մարդիկ շատ ավելի իրազեկ են իրենց իրավունքների և դրանց պաշտպանության մեխանիզմների մասին, փորձառություն են ձեռք բերել նաև փաստաբանները:
«Հաճախ շատ ենք տարվում Եվրոպական դատարան դիմելով, մոռանալով, որ դրա համար բավարար հիմքեր չկան»,-ասաց արդարադատության նախարարը: Նա առաջարկում է խնդիրը ծայրահեղությունների մեջ չդիտարկել, այլ հասկանալ, որ այս ոլորտի համար բոլորս ենք պատասխանատու: Իսկ այս խնդիրները լուծելուց առաջ, ըստ նրա, նախ` պետք է լուծել հասարակության վստահության խնդիրը:
Նախարարի խոսքով, այսօր արդեն պարզ է, որ օրենսդրությունը միջազգային չափանիշերին համապատասխանեցնելով, հազիվ թե, կարողանանք լուծել մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում առկա հիմնահարցերը:
Հայատանից եվրոպական դատարան գնացող գործերի քանակը Գևորգ Դանիելյանի համոզմամբ, կնվազի, «եթե եվրոպական կառույցների հետ համագործակցությունը կարողանանք դնել իրական հիմքերի վրա և դարձնել ավելի գործնական»:
Աղբյուր` Panorama.am
14/11/2007 ՀԱՏՈՒԿ ՔՆՆՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆ
Հատուկ շահարկումներ «Հատուկ քննչական ծառայության մասին» օրենքի նախագիծը, որից հակակոռուպցիոն ինչ-ինչ ակնկալություններ կարելի է ունենալ, օրերս Ազգային ժողովում, ցավոք, շահարկումների առարկա դարձավ: Որոշ պատգամավորների հարցեր եւ ելույթներ առաջացրին իրականությունից կտրված ու կանխակալ դիրքորոշման տպավորություն: Այնուամենայնիվ, ԱԺ-ն նոյեմբերի 5-ին առաջին ընթերցմամբ ընդունեց օրենքի նախագիծը: Այդ փաստաթղթի եւ առաջարկվող նոր մարմնի շուրջ է մեր հարցազրույցը արդարադատության նախարար ԳԵՎՈՐԳ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ հետ: -Ազգային ժողովում ծավալված քննարկմանը հետեւելով, շատերի մեջ կարող է հարց առաջանալ` «Հատուկ քննչական ծառայության մասին» օրենք ընդունելով, Հայաստանը մինչեւ հիմա չլսված-չտեսնված քա՟յլ է կատարելու: -Իհարկե ոչ: Այդ օրենքն իր նախատիպն ունի Արեւմտյան Եվրոպայի գրեթե բոլոր պետություններում, իսկ նախկին ԽՍՀՄ երկրներից մասնավորապես` Մերձբալթյան երկրներում, որոնք հենց Եվրամիության անդամ երկրներ են: Նախատիպի առումով նրանց փորձը իսկապես կարող է դրական նշանակություն ունենալ մեր իրավական համակարգի համար: Ի դեպ, պատգամավորների, նաեւ ընդդիմադիր պատգամավորների կողմից հաճախ է բարձրացվում այս պահանջը` ունենալ այնպիսի մարմիններ, որոնք համահունչ են Եվրամիության անդամ երկրների ինստիտուտներին: Բայց այս դեպքում, երբ ինքներս ենք իրենց առաջարկում, որ այդ երկրներում կա համապատասխան ինստիտուտ, եկեք Հայաստանում էլ ստեղծենք այդպիսին, որոշ պատգամավորներ մոռանում են իրենց վերոհիշյալ պահանջը եւ ընդդիմանում օրենքի նախագծին: -Իսկ ինչո՟ւ է անհրաժեշտ ստեղծել հատուկ քննչական ծառայություն, միայն նրա՟ համար, որ Եվրամիության անդամ բազմաթիվ երկրներում կա այդպիսի մարմին: -Հատուկ քննչական ծառայությունը, նախ, հակակոռուպցիոն ռազմավարության տեսանկյունից չափազանց անհրաժեշտ ինստիտուտ է, որովհետեւ պաշտոնատար անձանց հետ կապված քրեական գործերի քննությունը միշտ էլ ենթադրում է որոշակի վերապահումներ: Պետք չէ քաղաքական գործիչ լինել` հասկանալու համար, որ պաշտոնատար անձը միշտ ի վիճակի է այս կամ այն կերպ ներազդել քրեական գործերի քննության ընթացքի վրա: Որպեսզի այս հավանական ազդեցության հնարավորությունը փոքրացնենք, պետք է ստեղծել մի հատուկ ինստիտուտ` քննչական մարմին, որը, նկատի ունենալով, որ առնչվում է պաշտոնատար անձանց առնչվող քրեական գործերի քննությանը, իր կարգավիճակով լինի շատ ավելի բարձր, շատ ավելի անկախ: Այսինքն` չգտնվի որեւէ նախարարության, գերատեսչության կառուցվածքում, որը, իհարկե, քննչական մարմնին ի սկզբանե դատապարտում է որոշ կախվածության: Սա, իհարկե, չի կարող խանգարել ընդհանուր դատավարության իրականացմանը, բայց եթե լինեն հիմնավոր կասկածներ, որ մյուս քննչական մարմիններում կարող են խախտվել կողմերի իրավունքները, ինչ-որ ազդեցություն լինել քննչական մարմնի վրա, ապա գլխավոր դատախազին տրվում է հնարավորություն, որ իր նախաձեռնությամբ վերցնի այդ քրեական գործը այս կամ այն քննչական մարմնից եւ հանձնի հատուկ քննչական մարմնին, որը համեմատաբար ավելի անկախ է: Բացարձակապես անկախ մարմին պատկերացնել, ստեղծել հնարավոր չէ, եւ մենք միշտ պետք է տեսնենք, թե ինչ իրական միջոցներ կան` հնարավորինս անկախ մարմին ստեղծելու: Կարծում եմ, հատուկ քննչական մարմինը փորձում ենք ստեղծել եղած բոլոր հնարավորությունները հաշվի առնելով: -Օրենքի նախագծի ընդդիմախոսները, իբրեւ փաստարկ, նշում են, թե դրա ընդունմամբ կխախտվի մարդկանց իրավահավասարությունը: Հիմք ունի՟ նրանց այդ մտահոգությունը: -Շատ թույլ փաստարկ ու միանգամայն թյուր կարծիք է: Այդ մտահոգությունը չունի հիմք, իրականության հետ որեւէ աղերս: Այո, նրանք հարցնում են, թե ինչո՟ւ պետք է, ինչպես ասում են, «հասարակ մահկանացուների», ֆիզիկական անձանց առնչվող գործերը քննեն սովորական քննիչները, իսկ պաշտոնատար անձանց գործերը` հատուկ քննչական մարմնի քննիչները, որոնք ընկալվում են որպես էլիտար քննիչներ: Պետք է նկատի ունենալ, որ պաշտոնատար անձանց համար ամենեւին էլ արտոնություն չէ, որ էլիտար քննիչները նրանց գործերը քննեն, ընդհակառակը` լուրջ սահմանափակում է: Պաշտոնատար անձինք մեղադրյալի կարգավիճակ ստանալու դեպքում շատ ուրախ կլինեն, որ իրենց գործերը եւս քննեին այն քննիչները, որոնք քննում են ցանկացած մեղադրյալի գործ: Այսինքն` ոչ թե իրավահավասարության խախտմամբ պաշտոնատար անձինք հայտնվում են ակնհայտ արտոնյալ վիճակում, ընդհակառակը` նրանք հայտնվում են ակնհայտ սահմանափակ, ինչ-որ մի տեղ ներազդելու հնարավորություններից զրկված իրավիճակում: Եթե պաշտոնատար անձը ձեռք է բերել որոշակի բարձր կարգավիճակ, ներազդելու հնարավորություն, ուրեմն, հարկ եղած դեպքում, նրա իրավունքների սահմանափակումը պետք է այնպես կազմակերպենք, որ ինքը քննության վրա ազդելու հնարավորություն շատ քիչ ունենա, իր այդ հնարավորության առումով լինի այն նույն իրավիճակում, ինչ սովորական քաղաքացին է: Պատահական չէ, որ Մերձբալթյան երկրները հենց այս տարբերակին են գնացել: Ցավոք, մեզ մոտ իրավահավասարության սկզբունքի բնորոշումն էլ շատ պարզունակ մակարդակի վրա է: Այսինքն` շատ հաճախ իրավահավասարություն ասելով, հասկանում ենք հավասար իրավունքներ, հավասար պարտականություններ: Մինչդեռ, իրավահավասարությունն իրավունքներ ձեռք բերելու եւ պարտականություններ ստանձնելու հավասար հնարավորությունն է: -Բարձրաստիճան պաշտոնյան, եթե կարող է նախաքննության այս կամ այն մարմնի քննիչի վրա ազդել, ապա ինչո՟ւ չի կարող ազդել հատուկ քննչական ծառայության քննիչի վրա, ի՟նչն է նրան խանգարելու: -Սա արդեն այլ հարց է եւ իսկապես կարեւոր: Երանի թե օրենքի նախագծի բոլոր քննադատները հենց այս տեսանկյունից հարցը դնեին, այսինքն` հատուկ քննչական մարմնի քննիչները կարո՟ղ են ազդեցության ենթարկվել: Իհարկե կարող են, բայց խնդիրը չափի մեջ է: Հիմա մենք ունենք քննչական մարմիններ տարբեր գերատեսչությունների կազմում, մինչդեռ խոսքը մի քննչական մարմնի ստեղծման մասին է, որը որեւէ գերատեսչության կազմում չի լինելու, որեւէ գերատեսչության ղեկավարի եւ նույնիսկ գլխավոր դատախազին չի ենթարկվելու: Ինքնին հասկանալի է, որ այդպիսի քննչական մարմնի վրա ազդելն ավելի դժվար է, այսինքն` հնարավոր չէ ինչ-որ օղակներ գտնել, նրանց հետ փոխհարաբերության մեջ մտնել եւ այդ օղակների միջոցով ազդել քննիչի վրա: Մինչդեռ ակնհայտորեն ավելի հեշտ է ազդել այն քննիչի վրա, որի, ասենք, պաշտոնական առաջխաղացումը կախված է որոշակի գերատեսչության միջին եւ բարձր օղակների պաշտոնյաներից: Խոսքը հնարավորինս անկախ քննչական մարմին ստեղծելու մասին է, որովհետեւ բացարձակ անկախ այդպիսի մարմին ստեղծել հնարավոր չէ: Բացի նշվածից, նախատեսվում է հատուկ քննչական ծառայության քննիչների աշխատավարձը բարձրացնել: Խոսքը գլխավոր դատախազության վարչությունների պետերի աշխատավարձին համահավասար աշխատավարձի մասին է, որը պետությունը դեռ չի կարող սահմանել մյուս քննիչների համար: Այսինքն` կոռուպցիոն ռիսկերը նվազում են նաեւ աշխատավարձի տեսանկյունից, քանի որ նրանք այսօրվա պայմաններում շատ բարձր են վարձատրվելու: -Պատգամավորներից ոմանք փորձեցին այն տպավորությունը ստեղծել, թե հատուկ քննչական ծառայությունը քաղաքական հետապնդումների մարմին է: -Այդպիսի հայտարարությունները նույնպես որեւէ հիմք չունեն, եւ պատահական չէ, որ ասվածը հիմնավորող որեւէ փաստարկ չբերվեց: Ընդամենն ասվեց, թե արդեն այսօր իսկ, որոշ դեպքերում, այս կամ այն իրավաբանական անձի լիազորությունները սահմանափակվում են, անհիմն ստուգումներ են սկսվել եւ այլն: Սակայն այս դեպքում հարց է առաջանում` բայց չէ՟ որ հատուկ քննչական ծառայությունն այսօր դեռ չկա, չի գործում: Եթե չի գործում, ապա այդ ի՟նչ հետապնդումների մասին են խոսում այսօրվա դրությամբ, որը կարող է լինել վաղը` այդ նոր մարմնի հետ կապված: Ընդհակառակը« համոզված եմ, հատուկ քննչական ծառայության ստեղծումը կնվազեցնի կամայականություններն ու անօրինությունները: Հնարավոր չի լինի ցուցումներ տալ մի մարմնի, որը տեսադաշտում է, եւ որը պետք է անմիջապես հաղորդումներ ներկայացնի Ազգային ժողովին եւ հանրապետության նախագահին: Ընդ որում, համամիտ եմ այն պատգամավորներին, որ դրանք օրենսդրությամբ պետք է լինեն այնպիսի հաղորդումներ, որ պարտադիր քննարկման առարկա դառնան խորհրդարանում: Դարձյալ հասկանալի է, որ այդպիսի մարմինը, ի տարբերություն քննչական մյուս մարմինների, շատ ավելի քիչ կարող է իրեն թույլ տալ կամայականություններ: -Լավ, ընդունենք, որ նոր մարմինը կարող է լինել ավելի անկախ, ինչն իսկապես անհրաժեշտ է պաշտոնատար անձանց հետ կապված քրեական գործերի, ընտրական իրավունքների խախտման հետ կապված գործերի քննության համար: Սակայն, այդ դեպքում, ինչո՟ւ չենք մտածում նաեւ մյուս քննչական մարմինների անկախությունը բարձրացնելու մասին: -Պատկերացրեք, որ որեւէ պատգամավոր, նաեւ ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի պատգամավորներն այդ հարցը չբարձրացրին: Մինչդեռ մենք ենք այդ խնդիրը բարձրացրել: Ասել ենք, որ նոր մարմնի ստեղծումն էլ մեզ չի բավարարում եւ մյուս քննչական մարմինների կարգավիճակը բարելավելու խնդիր նույնպես մեր առջեւ դրել ենք, որպեսզի յուրաքանչյուր ֆիզիկական անձի հետ կապված գործի քննություն` լինի ոստիկանությունում, հարկային պետական, թե ազգային անվտանգության ծառայությունում, մաքսային պետական կոմիտեում, դարձյալ բավարար չափով երաշխավորված լինի: Թե ի՟նչ եղանակով այդ խնդիրը պետք է լուծվի` այլ հարց է, բայց այն, որ խնդիրն օրակարգում կա եւ անպայման պետք է լուծվի համալիր կարգով, միանշանակ է: -Պատճառաբանվեց նաեւ, թե հատուկ քննչական մարմինը չի կարող բավարար չափով անկախ լինել, որովհետեւ այդ մարմնի ղեկավարի թեկնածությունը ներկայացնելու է գլխավոր դատախազը: Առաջարկվեց, որ դա անի որեւէ այլ պաշտոնատար անձ: Ի՟նչ կարծիք ունեք այս կապակցությամբ: -Իսկ ինչո՟ւ գլխավոր դատախազը չներկայացնի այդ նոր մարմնի ղեկավարի թեկնածությունը, եթե ինքն է հսկողություն իրականացնում, ավելին` շատ լավ ճանաչում է այդ ոլորտի կարող ուժերին, այսինքն` կադրային քաղաքականության առումով ավելի կողմնորոշված է: Նշեմ նաեւ, որ հատուկ քննչական մարմնի ղեկավարի թեկնածությունն առաջարկելով, նա վերջինիս նշանակման համար պատասխանատվություն չի կրում, քանի որ այդ մարմնի ղեկավարն իր աշխատողը, ենթական չէ: Հետեւաբար գլխավոր դատախազը նաեւ կաշկանդված չի լինելու` նշված մարմնի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելիս: -Ի՟նչ կասեք այն կարծիքների կապակցությամբ, թե հատուկ քննչական ծառայությունում կհայտնվեն պատահական մարդիկ կամ կամակատարներ: -Այդ ենթադրությունը նույնպես հեռու է իրականությունից, որովհետեւ, ընդհակառակը, նշված մարմնում կադրերի ընտրման մեխանիզմը շատ ավելի բարդ է, քան որեւէ այլ համակարգում: Ստեղծվելու է մրցութային հանձնաժողով, որը գերատեսչական չէ, բացի այդ, հիշյալ ծառայության որեւէ աշխատակից չի կարող լինել մրցութային հանձնաժողովի անդամ: Օրենքի նախագծի համաձայն, հանձնաժողովի նախագահին եւ կազմին իմ առաջարկությամբ հաստատելու է հանրապետության նախագահը: Պատգամավորներից Վիկտոր Դալլաքյանն առաջարկեց, որ հանձնաժողովի նախագահին եւ կազմին հանրապետության նախագահին ներկայացնի քաղաքացիական ծառայության խորհրդի նախագահը: Դարձյալ համաձայն եմ, որեւէ խնդիր չեմ տեսնում: ԱՐԹՈՒՐ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ Աղբյուրը` «Հայոց աշխարհ»
07/11/2007 ՔՆՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐ ԱՆ-ՈՒՄ
Ինչո՞ւ են «Հատուկ քննչական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի հեղինակները քննչական նոր մարմնի ստեղծումն անհրաժեշտ համարում և ինչո՞ւ է այն ենթարկվում քննադատությունների: Այսօր այս մասին հասարակական քննարկում ծավալվեց ՀՀ արդարադատության նախարարությունում: Քննարկման նպատակը մեկ անգամ ևս օրինագիծը ներկայացնելն էր, և ինչպես ասաց ՀՀ արդարադատության նախարար Գևորգ Դանիելյանը, ցույց տալ, որ օրինագիծը հակապետական ու հակաժողովրդավարական չէ: Նախարարը համարում է, որ նախագիծը քննադատելն անհիմն է:
ՀԿ-ներից մեկի ներկայացուցիչը` Արկադի Պետրոսյանը հետաքրքրվեց, թե ինչո՞վ է պայմանավորված նման կառույցի անհրաժեշտությունն ու ո՞րն է նպատակը: Գևորգ Դանիելյանը այն նախ` չափազանց անհրաժեշտ համարեց հակակոռուպցիոն ռազմավարության տեսանկյունից: Ըստ նրա, պաշտոնական անձանց հետ կապված գործերի քննությունը միշտ էլ ենթադրում է որոշակի վերապահումներ, քանի որ պաշտոնական անձինք ի վիճակի են ներազդել քրեական գործերի ընթացքի վրա և որպեսզի այս հավանական ներազդելու հնարավորությունը նեղացվի, պետք է ստեղծվի այնպիսի քննչական մարմին, որն իր կարգավիճակով լինի շատ ավելի անկախ և չլինի որևէ գերատեսչության կազմում, ինչպիսին և նախատեսվում է ստեղծել:
Արդարադատության նախարարն ասում է, որ երբ պետական պաշտոնյաներն ու հասարակ քաղաքացիները չեն քննվում նույն քննչական մարմնի կողմից, դա բոլորովին էլ չի խախտում մարդու իրավունքները: Պարզապես, այս կառույցում քննվելիս պաշտոնյաններն ավելի սահմանափակ կլինեն: Օրինագծով, բարձրանում է քննիչների կարգավիճակն ու աշխատավարձը, ուստի նրանցից պահանջվելու է նաև բարձր պրոֆեսիոնալիզմ: «Շատերի մոտ տպավորություն կա, որ սա քաղաքական հետապնդումների մարմին է»,-նշեց նախարարը` ավելացնելով, որ դա իրականության հետ բացարձակ կապ չունի: Նա ավելի քան համոզված է, որ այս մարմինը հակառակ դեր է ունենալու: Նախարարը վստահություն է հայտնում, որ հնարավոր չի լինի ցուցումներ տալ մի մարմնի, որը մշտապես գտնվելու է տեսադաշտում:
Իսկ ինչ վերաբերում է այն մտավախությանը, որ մարմինը չի կարող լիովին անկախ լինել, որովհետև քննչական մարմնի ղեկավարի թեկնածությունը ներկայացնում է Գլխավոր դատախազը, Գևորգ Դանիելյանն ասաց.«գլխավոր դատախազն ընդամենը առաջարկում է թեկնածություն, դա չի նշանակում, որ նա կաշկանդված է լինելու վերահսկողություն իրականացնել, որովհետև նա ոչ մի պարտավորություն չի կրելու այդ աշխատողի համար, քանի որ որևէ կերպ չի համարվելու սեփական աշխատողը»: Նախարարը հավատացնում է, որ պատահական մարդիկ չեն հայտնվի, հակառակը, ըստ նրա, այս մարմնում կադրերի ընդունման համակարգը շատ բարդ է լինելու, իսկ մրցութային հանձնաժողովի կազմը արդարադատության նախարարի առաջակով հաստատելու է ՀՀ նախագահը:
Քննարկման ընթացքում իրավապաշտպան Պուշկին Սերոբյանը կարծիք հայտնեց, որ օրենքի նախագիծը ծանրաբեռնված է, կան դրույթներ, որոնք կարգավորվում են երկրի Սահմանդրությամբ, ուստի առաջարկեց բեռնաթափել այն: Ինչևէ, նշենք, որ «Հատուկ քննչական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծն ԱԺ-ում ընդունվել է առաջին ընթերցմամբ:
